04-12-2010, 13:23
GELİŞİM ALANLARI
FİZİKSEL GELİŞİM
İnsan gelişimi belli alanlara ayrılarak incelenir.İnsanın fiziksel gelişimi farklı dönemlere ayrılabilmektedir.Her dönemde insan bedensel yönden değişikliğe uğramaktadır.
Doğum Öncesi Dönem
Yaşam, annenin yumurtasının, babanın spermiyle döllenmesiyle başlamaktadır.Döllenmiş olan yumurtanın bölünmesiyle hücre grupları oluşmakta, değişik aşamalardan geçerek insan yavrusu oluşmaktadır.Döllenmeden ortalama 280 gün sonra da doğum gerçekleşmektedir.İşte bu ana kadar geçen zamana doğum öncesi dönem denilmektedir.
0 – 2 Yaş Dönemi
Bu dönem bebeklik dönemi olarak adlandırılmaktadır.Doğumdan sonraki dönemde bedensel gelişim çok hızlı olmaktadır.Bu dönemde boy uzaması ve kilo artışı çok hızlıdır.Bebeklerde önce oturma sonra emekleme da ha sonra yürüme gerçekleşir.
2 – 6 Yaş Dönemi
Çocukluk dönemi diye adlandırılan bu dönemde bedensel gelişim, bir önceki döneme göre daha azdır.Ancak sürekli bir artış gösterir. Bu dönemde boy uzaması ve kilo artışı olur.3 –6 yaşlarında elleri ve ayakları etkin olmaktadır. Çocukta belirli yetenekler gelişir.Bu dönemde hareket kazanır.Yürümeyi ve koşmayı öğrenir.
6 – 12 Yaş Dönemi
Bu yaşlarda çocuklar ilköğretim döneminde bulunmaktadır.Bu yaş dönemindeki çocukların büyüme hızında önemli yükselmeler görülmez.Boy uzaması yavaştır.Kızlar on bir yaşlarında erinlik dönemine girdikleri için erkeklerden daha hızlı gelişirler.
12 – 18 Yaş Dönemi
Bu dönem erğenlik olarak adlandırılır.Ergenlik dönemi buluğa ermeyle başlar.Bu dönemde kemik ve iskelet sistemindeki gelişmeler, daha ileri düzeydedir.Bedenin yapısında önemli farklılıklar görülür.
BİLİŞSEL GELİŞİM
Bilişsel gelişim, düşünmede, problem çözmede,akıl yürütmede, kavrama sisteminde meydana gelen değişiklerdir.Dünyayı alğılama ve anlamaya dönük bilişsel süreç ve etkinliklerdeki gelişme, bilişsel gelişim diyebiliriz.Bebeklikten yetişkinliğe kadar, bireyin çevreyi, dünyayı anlama yolların daha sistemli ve etkili hale gelmesi sürecidir.Bilişsel gelişim bir dizi dönem yolu ile gerçekleşir.
PİAGET’İN ZİHİNSEL GELİŞİM EVRELERİ
Piaget zihin gelişimini birbirini izleyen dört dönemle açıklamıştır.Her dönem alğılama ve anlama açısından bir önceki döneme göre niteliksel olarak daha gelişmiştir.Her dönem kendinden önceki dönemlerin özelliklerini içerir.
1. Duyusal Motor Dönemi
Bu dönem 0 – 2 yaşlarını kapsamaktadır.Yeni doğan bebekler dış dünyaya refleksleri ile tepkide bulunurlar.Bebekler kendilerini ve dış dünyayı duyularını ve motor becerilerini kullanarak anlarlar.Görme, duyma, tat alma gibi duyularıyla ve bedenin çeşitli bölğelerini hareket ettirme yoluyla dış dünya ile ilişki kurarlar.
2. İşlem Öncesi Dönem
Bu dönem 2 – 7 yaşlarını kapsamaktadır.Bu dönemde çocuklar artık varlıklara ve olaylara basit alğısal ve motor uyumlarda bulunmazlar.Varlıklar ve olayları temsil etmek için semboller kullanabilirler Bunları artan bir organize ve mantıksal düzende kullanırlar.Çocukta mantıklı düşünme işlemi gelişmemiştir.Bu nedenle nesnelerin görüntülerinin etkisinde kalır.
3. Somut İşlemler Dönemi
Bu dönem 7 – 11 yaşlarını kapsamaktadır.Bu dönemde çocuklar belli mantıksal yapılar edinirler.Bu yapılar onların değişik bilişsel işlemleri yapabilmelerini sağlar.Bu dönemde çocuklar, sıralama, sınıflandırma ve karşılaştırma işlemlerini yapabilecekleri şemalar geliştirirler.
4. Soyut İşlemler Dönemi
Bu dönem 12 yaş ve sonrasını kapsamaktadır.Bu dönemde bilişsel işlemler yalnızca somut varlıklarla sınırlı değildir. Bireyler soyut düşünebilme yeteneği kazanır.Bir soruna değişik açıdan yaklaşabilirler.
KİŞİLİK GELİŞİMİ
Kişilik gelişimi alanları içerisinde üzerinde en fazla araştırma yapılanlardan biridir.Bireyi diğer kişilerden ayıran, bireye özğü ve tutarlı olarak gösterilen davranış özelliklerinin kişiliği oluşturduğu kabul edilmektedir.
Kişilik, bireyi diğer kişilerden ayıran, bireye doğuştan gelen, bireye özğü ve tutarlı, çevresiyle ilişkileriyle çevresinden edindiği kişinin davranış yapısıdır.
FREUD’UN PSİKO-SEKSÜEL GELİŞİM KURAMI
Freud geliştirdiği kuram ile, yaşamın ilk altı yılına dikkati çekmiştir.Bu dönemdeki anne-baba tutumlarının çocuğun gelecekteki kişiliğini belirlediğine öne sürmüştür.
1. Oral Dönem
Bu dönem doğumdan itibaren başlar ve 1 yaşına kadar sürer.Bebek beslenme konusunda anneye bağımlıdır
Gereksinimleri annesi tarafından zamanında karşılanan bebek kendine güven ve bağımsız, gereksinimleri karşılanmayan bebek ise ileride kendine güvensiz ve bağımlı bir kişilik gelişir.
2. Anal Dönem
1 – 3 yaş arasındaki dönemdir.Bu dönemde çocuğa tuvalet alışkanlığı kazandırılır ve kendini denetim altına tutması öğretilmeye çalışılır.
Bu dönemde çocuğa ilğisiz davranma ya da aşırı baskıcı tutum çocuğun bağımsız davranmayan bir yetersiz olmasına neden olur.
3. Fallik Dönem
3 – 6 yaş arasındaki dönemdir.Bu dönem çocuğun cinsel kimliğinin gelişmeye başladığı ve erkek-kız arasındaki cinsiyet farlıklarını keşfettiği bir dönemdir.
Bu dönende sürekli sorular sorar, kendi cinsel kimliğiyle ilğili bilğiler edinmek ister.Çocukların soruları olabildiğince doğru cevaplanmalıdır.Bu durum onun cinsel kimliğiyle barışık olmasını sağlar.
4. Gizil Dönem
6 – 12 yaş arasındaki dönemdir.Bu dönemde örtüklük söz konusudur.Çocuk cinsel kimliği üzerinde fazla durmaz, onunla ilğilenmez.Cinsel dürtüler bastırılmış, sosyal olaylara yönelmiştir.
5. Genital Dönem
12 yaş ve sonrasını kapsayan dönemdir.Bu dönem bireyin ergenlik yıllarına denk gelir.Cinsel kimlik ve ona özğü roller gelişmeye başlar.
ERİKSON’UN PSİKO-SOSYAL GELİŞİM KURAMI
Erikson’da Freud gibi ilk yaşantıların önemini vurğulamış.Sekiz evrelik bir kuram öne sürmüştür.Her evrede bir takım gelişmeleri tamamlamakta, sorunları çözmekte ve evreye özğü bulanımı atlatmaktadır.
1.Evre: Güvene karşı güvensizlik
Bebeklik dönemine denk gelen bir evredir.Anne ve bebeğin davranışları birbirine uyumlu,anne davranışlarının yanında olduğunda güvenli bir kişilik, tam tersi durumunda ise güvensiz bir kişilik gelişir.
2.Evre: Özerkliğe karşı utanç ve kuşku
2 – 3 yaşları arasına denk gelen evredir.Bu dönemde çocuklar çevrelerini keşfetmeye eğilimlidirler.Eğer anne-babaların çocuklarının keşfetme isteklerine rehberlik ederler ve onlarla çatışmazlarsa çocuklar sağlıklı bir bağımsızlık duyğusu geliştirirler, tam tersi durumda ise bağısızlık duyğuları zedelenir.
3.Evre: Girişkenliğe karşı suçluluk
İlk çocukluk dönemidir.Bu dönemde çocuklar sürekli bir merak ve hareket halindedir. Girişkendirler ve sorğulayıcıdırlar.Eğer anne-babalar bu davranışları özendirirse çocuklar girişken ve aktif kişilik geliştirirler,tam tersi durumda ise çocuklar suçluluk duyğusu yaşayacaklar.
4.Evre: Çalışkanlığa karşı aşağılık duyğusu
İlköğretim dönemine yani çocukluğa denk gelir.Okuma-yazma, yeni bilğilerin ve becerilerinin öğrenilmesi sözkonusudur.Bu dönemde çocukların başarıları övülürse çalışkanlık duyğusu geliştirilecektir, tam tersi durumda aşağılık duyğusu geliştirecektir.
5.Evre: Kimliği karşı rol karmaşıklığı
Bu evre erğenlikle başlar,okulun bitmesi, iş sahibi olma ve evlenmeyle sonlanır.Bireyin kimliğinin oluştuğu bir evredir.Bu gelişim olumlu olursa başarılı bir kimlik gelişir, eğer bu bunalım olumlu bir biçimde aşılmazsa kimlik karmaşıklığı ortaya çıkar.
6.Evre: Yakınlığa karşı yalıtılmışlık
Bir önceki dönemdeki rol karmaşıklığı başarıyla çözmüş olan birey kişiler arası ilişkilerde ve karşı cinsle olan iletişiminde yakınlık kurabilecek ve mutlu olabilecektir.
Rol karmaşıklığı olumlu bir şekilde çözülmediği durumlarda, bireyin kendi kimliğiyle problemi olduğu için kişilerarası ilişkilerdeki yakınlıktan kaçınacak ve kendini yalnız hissedecektir.
7.Evre: Üretkenliğe karşı durğunluk
Orta yetişkinlik dönemini kapsar.Bu evre en uzun evredir.Bireyin en çok üretken dönemini kapsar.
Bu evrede mutsuz ve doyumsuz yaşantılar söz konusu olursa birey durğun, mutsuz ve gerileyişin olduğu bir dönem yaşar.
8.Evre: Bütünleşmeye karşı umutsuzluk
İleri yetişkinlik dönemine denk gelir.Bu evrede yaşamın sonuna doğru gelindiği hissi yaşanır.Bu evrede birey geçmiş yaşamını gözden geçirir.
Önceki dönemlerdeki bunalımları başarı ile atlatan bireylerin değerlendirmeleri olumlu alacak ve şimdiye kadar olan yaşantılarından hoşnut olacaklardır.Tam tersi olan bir durumda birey kendisini umutsuz hissedecek, yaşamının başa geçmiş olduğu duyğusunu yaşayacaktır.
AHLAK GELİŞİMİ
Çocuğum toplumlaşma süreci içinde neyin, neyin kötü olduğu konusunda bir bilinç geliştirmesiyle ilgilidir. Birey tarafından geliştirilen veya benimsenen değerler sisteminin incelediği alan da ahlak gelişimi alanı olarak bilinmektedir.
KOHLBERG’İN AHLAK GELİŞİMİ
Kohlberg, kuramında ahlaki gelişimi üç düzeye ayrılmıştır. Her düzey iki evreden oluşur. Ahlak gelişiminin bilişsel gelişiminde olan dikkati çekilmiştir.
1. DÜZEY: GELENEK ÖNCEKİ DÜZEY
1.Evre: İtaat ve Ceza: Bu evrede olayları sonuçlarına göre değerlendirme söz konusundur, amaçlar o kadar da önemli değildir, başkalarının menfaatlerini göz önüne alamaz. Cezadan kaçınma ve kuralları çiğnemekten korkma bunun sonucu olarak itaat söz konusudur.
2.Evre : Çıkarlara dayalı alışveriş (Karşılılık): Çocuk bu evrede kendi çıkarlarını düşünür. Birisine bir şey yaparsa karşılığında ondan bir şeyler bekler. Aynı şekilde ceza ve ödül onların davranışlarına yön verir.
2. DÜZEY: GELENEKSEL DÜZEYİ
3.Evre: Kişiler arası uyum (İyi çocukluk evresi): Çevresinden onay almak, anne ve babanın akranlarının takdirini oldukça önemlidir, artık amaçlarında dikkate almaya başlar.
4.Evre: Yasa düzen evresi: Otoriteye uymak, düzenin kurallarına saygı göstermek önemlidir. Yasalar önemlidir ve toplumun barış içinde yaşaması gereklidir.
3. GELENEK ÖTESİ DÜZEN
5.Evre: Sosyal anlaşma ( Toplumsal sözleşme evresi): Diğer insanlardan kendine özgü düşünce ve değerlerinin olduğu kabul edilir, bu bakış açılarının dikkate alınması ve zaman zaman çatışabileceğinin bilinmesi söz konusudur, kurallara toplumsal bir sözleşme oldukları için uygundur.
6.Evre: Evrensel ahlak ilkeleri: İnsan haklarının eşit olduğu her bireyin eşit onura sahip olduğu ve saygı duymak gerekli gibi evrensel ahlak ilkelerinin benimseme ve onlara bağlanma söz konusudur.
PİAGET’ İN AHLAK GELİŞİMİ
Piaget, ahlak gelişiminin bilişsel gelişime paralel olarak hiyeraşik bir sıra ile dönemler içinde ortaya çıktığını savunur. Piaget ahlak gelişimini incelemek için çocukları oyun oynarken gözlemiş ve kuralları nasıl yorumlandıkları öğrenmeye çalışmıştır.
1. Ahlak Öncesi Dönem
Doğumdan 4 – 5 yaşlarına kadar olan dönemi kapsar. Birey ben merkezci düşünür. Bundan dolayı kendi görüşleri dışındaki görüşleri dikkate alma konusunda güçlükler yaşar.
2. Dışa Bağlı Dönem
Dışa bağlı dönemde birey ahlaki yargılar açısından başkalarına bağlıdır. Yetişkinler tarafından konulan kuralları sorgulamadan kabul eder. Bu dönemdeki çocuklara göre kurallar değişmez niteliktedir ve her kesin mutlaka kurallara uyması gerekir.
3. Özerk Dönem
11 yaş ve sonrasında ahlaki değerlendirmeler içinde bulunan koşullar dikkate alınarak yapılır. Ahlaki kurallar ve değerlendirmeler görelik olmalıdır. Bu dönemlerde ahlaki yargılarda başkalarının değerlendirmelerin çok bireyin kendi değerlendirmeleri önem kazanır.
FİZİKSEL GELİŞİM
İnsan gelişimi belli alanlara ayrılarak incelenir.İnsanın fiziksel gelişimi farklı dönemlere ayrılabilmektedir.Her dönemde insan bedensel yönden değişikliğe uğramaktadır.
Doğum Öncesi Dönem
Yaşam, annenin yumurtasının, babanın spermiyle döllenmesiyle başlamaktadır.Döllenmiş olan yumurtanın bölünmesiyle hücre grupları oluşmakta, değişik aşamalardan geçerek insan yavrusu oluşmaktadır.Döllenmeden ortalama 280 gün sonra da doğum gerçekleşmektedir.İşte bu ana kadar geçen zamana doğum öncesi dönem denilmektedir.
0 – 2 Yaş Dönemi
Bu dönem bebeklik dönemi olarak adlandırılmaktadır.Doğumdan sonraki dönemde bedensel gelişim çok hızlı olmaktadır.Bu dönemde boy uzaması ve kilo artışı çok hızlıdır.Bebeklerde önce oturma sonra emekleme da ha sonra yürüme gerçekleşir.
2 – 6 Yaş Dönemi
Çocukluk dönemi diye adlandırılan bu dönemde bedensel gelişim, bir önceki döneme göre daha azdır.Ancak sürekli bir artış gösterir. Bu dönemde boy uzaması ve kilo artışı olur.3 –6 yaşlarında elleri ve ayakları etkin olmaktadır. Çocukta belirli yetenekler gelişir.Bu dönemde hareket kazanır.Yürümeyi ve koşmayı öğrenir.
6 – 12 Yaş Dönemi
Bu yaşlarda çocuklar ilköğretim döneminde bulunmaktadır.Bu yaş dönemindeki çocukların büyüme hızında önemli yükselmeler görülmez.Boy uzaması yavaştır.Kızlar on bir yaşlarında erinlik dönemine girdikleri için erkeklerden daha hızlı gelişirler.
12 – 18 Yaş Dönemi
Bu dönem erğenlik olarak adlandırılır.Ergenlik dönemi buluğa ermeyle başlar.Bu dönemde kemik ve iskelet sistemindeki gelişmeler, daha ileri düzeydedir.Bedenin yapısında önemli farklılıklar görülür.
BİLİŞSEL GELİŞİM
Bilişsel gelişim, düşünmede, problem çözmede,akıl yürütmede, kavrama sisteminde meydana gelen değişiklerdir.Dünyayı alğılama ve anlamaya dönük bilişsel süreç ve etkinliklerdeki gelişme, bilişsel gelişim diyebiliriz.Bebeklikten yetişkinliğe kadar, bireyin çevreyi, dünyayı anlama yolların daha sistemli ve etkili hale gelmesi sürecidir.Bilişsel gelişim bir dizi dönem yolu ile gerçekleşir.
PİAGET’İN ZİHİNSEL GELİŞİM EVRELERİ
Piaget zihin gelişimini birbirini izleyen dört dönemle açıklamıştır.Her dönem alğılama ve anlama açısından bir önceki döneme göre niteliksel olarak daha gelişmiştir.Her dönem kendinden önceki dönemlerin özelliklerini içerir.
1. Duyusal Motor Dönemi
Bu dönem 0 – 2 yaşlarını kapsamaktadır.Yeni doğan bebekler dış dünyaya refleksleri ile tepkide bulunurlar.Bebekler kendilerini ve dış dünyayı duyularını ve motor becerilerini kullanarak anlarlar.Görme, duyma, tat alma gibi duyularıyla ve bedenin çeşitli bölğelerini hareket ettirme yoluyla dış dünya ile ilişki kurarlar.
2. İşlem Öncesi Dönem
Bu dönem 2 – 7 yaşlarını kapsamaktadır.Bu dönemde çocuklar artık varlıklara ve olaylara basit alğısal ve motor uyumlarda bulunmazlar.Varlıklar ve olayları temsil etmek için semboller kullanabilirler Bunları artan bir organize ve mantıksal düzende kullanırlar.Çocukta mantıklı düşünme işlemi gelişmemiştir.Bu nedenle nesnelerin görüntülerinin etkisinde kalır.
3. Somut İşlemler Dönemi
Bu dönem 7 – 11 yaşlarını kapsamaktadır.Bu dönemde çocuklar belli mantıksal yapılar edinirler.Bu yapılar onların değişik bilişsel işlemleri yapabilmelerini sağlar.Bu dönemde çocuklar, sıralama, sınıflandırma ve karşılaştırma işlemlerini yapabilecekleri şemalar geliştirirler.
4. Soyut İşlemler Dönemi
Bu dönem 12 yaş ve sonrasını kapsamaktadır.Bu dönemde bilişsel işlemler yalnızca somut varlıklarla sınırlı değildir. Bireyler soyut düşünebilme yeteneği kazanır.Bir soruna değişik açıdan yaklaşabilirler.
KİŞİLİK GELİŞİMİ
Kişilik gelişimi alanları içerisinde üzerinde en fazla araştırma yapılanlardan biridir.Bireyi diğer kişilerden ayıran, bireye özğü ve tutarlı olarak gösterilen davranış özelliklerinin kişiliği oluşturduğu kabul edilmektedir.
Kişilik, bireyi diğer kişilerden ayıran, bireye doğuştan gelen, bireye özğü ve tutarlı, çevresiyle ilişkileriyle çevresinden edindiği kişinin davranış yapısıdır.
FREUD’UN PSİKO-SEKSÜEL GELİŞİM KURAMI
Freud geliştirdiği kuram ile, yaşamın ilk altı yılına dikkati çekmiştir.Bu dönemdeki anne-baba tutumlarının çocuğun gelecekteki kişiliğini belirlediğine öne sürmüştür.
1. Oral Dönem
Bu dönem doğumdan itibaren başlar ve 1 yaşına kadar sürer.Bebek beslenme konusunda anneye bağımlıdır
Gereksinimleri annesi tarafından zamanında karşılanan bebek kendine güven ve bağımsız, gereksinimleri karşılanmayan bebek ise ileride kendine güvensiz ve bağımlı bir kişilik gelişir.
2. Anal Dönem
1 – 3 yaş arasındaki dönemdir.Bu dönemde çocuğa tuvalet alışkanlığı kazandırılır ve kendini denetim altına tutması öğretilmeye çalışılır.
Bu dönemde çocuğa ilğisiz davranma ya da aşırı baskıcı tutum çocuğun bağımsız davranmayan bir yetersiz olmasına neden olur.
3. Fallik Dönem
3 – 6 yaş arasındaki dönemdir.Bu dönem çocuğun cinsel kimliğinin gelişmeye başladığı ve erkek-kız arasındaki cinsiyet farlıklarını keşfettiği bir dönemdir.
Bu dönende sürekli sorular sorar, kendi cinsel kimliğiyle ilğili bilğiler edinmek ister.Çocukların soruları olabildiğince doğru cevaplanmalıdır.Bu durum onun cinsel kimliğiyle barışık olmasını sağlar.
4. Gizil Dönem
6 – 12 yaş arasındaki dönemdir.Bu dönemde örtüklük söz konusudur.Çocuk cinsel kimliği üzerinde fazla durmaz, onunla ilğilenmez.Cinsel dürtüler bastırılmış, sosyal olaylara yönelmiştir.
5. Genital Dönem
12 yaş ve sonrasını kapsayan dönemdir.Bu dönem bireyin ergenlik yıllarına denk gelir.Cinsel kimlik ve ona özğü roller gelişmeye başlar.
ERİKSON’UN PSİKO-SOSYAL GELİŞİM KURAMI
Erikson’da Freud gibi ilk yaşantıların önemini vurğulamış.Sekiz evrelik bir kuram öne sürmüştür.Her evrede bir takım gelişmeleri tamamlamakta, sorunları çözmekte ve evreye özğü bulanımı atlatmaktadır.
1.Evre: Güvene karşı güvensizlik
Bebeklik dönemine denk gelen bir evredir.Anne ve bebeğin davranışları birbirine uyumlu,anne davranışlarının yanında olduğunda güvenli bir kişilik, tam tersi durumunda ise güvensiz bir kişilik gelişir.
2.Evre: Özerkliğe karşı utanç ve kuşku
2 – 3 yaşları arasına denk gelen evredir.Bu dönemde çocuklar çevrelerini keşfetmeye eğilimlidirler.Eğer anne-babaların çocuklarının keşfetme isteklerine rehberlik ederler ve onlarla çatışmazlarsa çocuklar sağlıklı bir bağımsızlık duyğusu geliştirirler, tam tersi durumda ise bağısızlık duyğuları zedelenir.
3.Evre: Girişkenliğe karşı suçluluk
İlk çocukluk dönemidir.Bu dönemde çocuklar sürekli bir merak ve hareket halindedir. Girişkendirler ve sorğulayıcıdırlar.Eğer anne-babalar bu davranışları özendirirse çocuklar girişken ve aktif kişilik geliştirirler,tam tersi durumda ise çocuklar suçluluk duyğusu yaşayacaklar.
4.Evre: Çalışkanlığa karşı aşağılık duyğusu
İlköğretim dönemine yani çocukluğa denk gelir.Okuma-yazma, yeni bilğilerin ve becerilerinin öğrenilmesi sözkonusudur.Bu dönemde çocukların başarıları övülürse çalışkanlık duyğusu geliştirilecektir, tam tersi durumda aşağılık duyğusu geliştirecektir.
5.Evre: Kimliği karşı rol karmaşıklığı
Bu evre erğenlikle başlar,okulun bitmesi, iş sahibi olma ve evlenmeyle sonlanır.Bireyin kimliğinin oluştuğu bir evredir.Bu gelişim olumlu olursa başarılı bir kimlik gelişir, eğer bu bunalım olumlu bir biçimde aşılmazsa kimlik karmaşıklığı ortaya çıkar.
6.Evre: Yakınlığa karşı yalıtılmışlık
Bir önceki dönemdeki rol karmaşıklığı başarıyla çözmüş olan birey kişiler arası ilişkilerde ve karşı cinsle olan iletişiminde yakınlık kurabilecek ve mutlu olabilecektir.
Rol karmaşıklığı olumlu bir şekilde çözülmediği durumlarda, bireyin kendi kimliğiyle problemi olduğu için kişilerarası ilişkilerdeki yakınlıktan kaçınacak ve kendini yalnız hissedecektir.
7.Evre: Üretkenliğe karşı durğunluk
Orta yetişkinlik dönemini kapsar.Bu evre en uzun evredir.Bireyin en çok üretken dönemini kapsar.
Bu evrede mutsuz ve doyumsuz yaşantılar söz konusu olursa birey durğun, mutsuz ve gerileyişin olduğu bir dönem yaşar.
8.Evre: Bütünleşmeye karşı umutsuzluk
İleri yetişkinlik dönemine denk gelir.Bu evrede yaşamın sonuna doğru gelindiği hissi yaşanır.Bu evrede birey geçmiş yaşamını gözden geçirir.
Önceki dönemlerdeki bunalımları başarı ile atlatan bireylerin değerlendirmeleri olumlu alacak ve şimdiye kadar olan yaşantılarından hoşnut olacaklardır.Tam tersi olan bir durumda birey kendisini umutsuz hissedecek, yaşamının başa geçmiş olduğu duyğusunu yaşayacaktır.
AHLAK GELİŞİMİ
Çocuğum toplumlaşma süreci içinde neyin, neyin kötü olduğu konusunda bir bilinç geliştirmesiyle ilgilidir. Birey tarafından geliştirilen veya benimsenen değerler sisteminin incelediği alan da ahlak gelişimi alanı olarak bilinmektedir.
KOHLBERG’İN AHLAK GELİŞİMİ
Kohlberg, kuramında ahlaki gelişimi üç düzeye ayrılmıştır. Her düzey iki evreden oluşur. Ahlak gelişiminin bilişsel gelişiminde olan dikkati çekilmiştir.
1. DÜZEY: GELENEK ÖNCEKİ DÜZEY
1.Evre: İtaat ve Ceza: Bu evrede olayları sonuçlarına göre değerlendirme söz konusundur, amaçlar o kadar da önemli değildir, başkalarının menfaatlerini göz önüne alamaz. Cezadan kaçınma ve kuralları çiğnemekten korkma bunun sonucu olarak itaat söz konusudur.
2.Evre : Çıkarlara dayalı alışveriş (Karşılılık): Çocuk bu evrede kendi çıkarlarını düşünür. Birisine bir şey yaparsa karşılığında ondan bir şeyler bekler. Aynı şekilde ceza ve ödül onların davranışlarına yön verir.
2. DÜZEY: GELENEKSEL DÜZEYİ
3.Evre: Kişiler arası uyum (İyi çocukluk evresi): Çevresinden onay almak, anne ve babanın akranlarının takdirini oldukça önemlidir, artık amaçlarında dikkate almaya başlar.
4.Evre: Yasa düzen evresi: Otoriteye uymak, düzenin kurallarına saygı göstermek önemlidir. Yasalar önemlidir ve toplumun barış içinde yaşaması gereklidir.
3. GELENEK ÖTESİ DÜZEN
5.Evre: Sosyal anlaşma ( Toplumsal sözleşme evresi): Diğer insanlardan kendine özgü düşünce ve değerlerinin olduğu kabul edilir, bu bakış açılarının dikkate alınması ve zaman zaman çatışabileceğinin bilinmesi söz konusudur, kurallara toplumsal bir sözleşme oldukları için uygundur.
6.Evre: Evrensel ahlak ilkeleri: İnsan haklarının eşit olduğu her bireyin eşit onura sahip olduğu ve saygı duymak gerekli gibi evrensel ahlak ilkelerinin benimseme ve onlara bağlanma söz konusudur.
PİAGET’ İN AHLAK GELİŞİMİ
Piaget, ahlak gelişiminin bilişsel gelişime paralel olarak hiyeraşik bir sıra ile dönemler içinde ortaya çıktığını savunur. Piaget ahlak gelişimini incelemek için çocukları oyun oynarken gözlemiş ve kuralları nasıl yorumlandıkları öğrenmeye çalışmıştır.
1. Ahlak Öncesi Dönem
Doğumdan 4 – 5 yaşlarına kadar olan dönemi kapsar. Birey ben merkezci düşünür. Bundan dolayı kendi görüşleri dışındaki görüşleri dikkate alma konusunda güçlükler yaşar.
2. Dışa Bağlı Dönem
Dışa bağlı dönemde birey ahlaki yargılar açısından başkalarına bağlıdır. Yetişkinler tarafından konulan kuralları sorgulamadan kabul eder. Bu dönemdeki çocuklara göre kurallar değişmez niteliktedir ve her kesin mutlaka kurallara uyması gerekir.
3. Özerk Dönem
11 yaş ve sonrasında ahlaki değerlendirmeler içinde bulunan koşullar dikkate alınarak yapılır. Ahlaki kurallar ve değerlendirmeler görelik olmalıdır. Bu dönemlerde ahlaki yargılarda başkalarının değerlendirmelerin çok bireyin kendi değerlendirmeleri önem kazanır.