Eitim - retim ve dev Forumu

Tam Grnm: TRK EDEBYAT DNEMLER
u Anda Hafifletirilmi Grntleme Modundasnz. Tam Grnm Modu iin, Buraya Tklayn
Rolleyes[color=black]Yha oq acil TRK EDEBYAT DNEMLER lazm
eee nazm biimleri dnemleri yazarlar bulan en acilinden gndersin.Yha yardmnza oq htiyacm var.lgilenen olursa sevinirim.Rolleyes
mrb arkada�m
T�RK EDEB�YATINDA D�NEMLER
�SLAM�YETTEN �NCEK� T�RK EDEB�YATI
a) S�zl� Edebiyat D�nemi
b) Yaz�l� Edebiyet D�nem
�SLAM�YET�N ETK�S�NDEK� T�RK EDEB�YATI
a) Divan Edebiyat�
b) Halk Edebiyat�
BATI EDEB�YATI ETK�S�NDEK� T�RK EDEB�YATI
a) Tanzimat Edebiyat�
b) servet-i F�nun Edebiyat�
c) Fecr-i �ti Edebiyat�
d) Milli Edebiyat
e) Cumhuriyet D�nemi Edebiyat�
f) 1940 Sonras� T�rk Edebiyat�
�SLAM�YET'TEN �NCEK� T�RK EDEB�YATI
(..?-11.yy.)
A) S�ZL� EDEB�YAT D�NEM�
M.S.VIII. y�zy�la gelinceye kadar T�rklerin hen�z yaz�y� kullanmad�klar� d�nemdeki edebiyatt�r. Bu d�nem edebiyat�, s�zl� olarak �retilmi� ve kulaktan kula�a yay�larak varl���n� s�rd�rm��t�r. Bu d�nemde edebiyat�m�z� �amanizm, Maniheizm, Budizm gibi dinler etkilemi�tir
Genel �zellikleri
Bu d�nem edebiyat� m�zik e�li�inde (“kopuz” ad� verilen sazla) dile getirilmi�tir.
�l��, ulusal �l��m�z olan “hece” �l��s�d�r.
Naz�m birimi “d�rtl�k”t�r.
D�nemine g�re ar� bir dili vard�r.
Dizelere genel olarak yar�m uyak hakimdir.
Daha �ok do�a, a�k ve �l�m konular� i�lenmi�tir.
Bu d�neme y�nelik elimizdeki en �nemli ve eski kaynak Ka�garl� Mahmut’un “Divan-� L�gat-it T�rk” adl� eseridir.
D�nemin �r�nleri:
KO�UK: “S���r” denilen s�rek avlar� s�ras�nda s�ylenen �iirlerdir. Konusu daha �ok do�a, a�k, sava� ve yi�itliktir. Bu t�r daha sonra Halk edebiyat�nda “Ko�ma” ad�yla an�lm��t�r.
SAV: D�nemin �zl� s�zleridir. Bug�nk� atas�zlerinin ilk bi�imi niteli�indedir.
SAGU: “Yu�” ad� verilen �l�m t�renlerinde, �len ki�ilerin erdemlerini ve duyulan ac�lar� dile getiren �iirlerdir.
DESTAN: Toplumu derinden etkileyen olaylar sonunda halk aras�nda kendili�inden olu�an uzun naz�m t�r�d�r.
DESTANLARIN �ZELL�KLER�
1. Toplumun ortak g�r��lerini yans�tmas�
2. Ola�an�st� �zellikler ta��mas�
3. Ki�ilerinin se�kin olmas� (Kral, Han, Hakan...vb.)
4. Milli dilde s�ylenmi� olmas�
5. Milli naz�m �l��s�yle s�ylenmi� olmas�
6. Olduk�a uzun olmas�
7. Konular� bak�m�ndan sava�, deprem, yang�n, mizah, �nl� ki�ilerin ya�amlar� �eklinde s�ralanabilmesi
T�RK DESTANLAR�
Destanlar�m�z yaz�ya ge�irilmedikleri i�in bug�n bunlar�n ancak konular�n� bilmekteyiz. Bunlar� da �ran, �in ve Arap kaynaklar�ndan ��reniyoruz.
A) SAKA DEVR� DESTANLARI
1) Alp Er Tunga Destan�: T�rk-�ran sava�lar�nda Alp Er Tunga’n�n yi�itliklerini ve bu sava�lar� anlat�r.
2) �u Destan�: �skender’le T�rkler aras�ndaki sava�� ve T�rk hakan� �u’nun kahramanl�klar�n� anlat�r.
B) HUN DEVR� DESTANI
O�uz Destan�, Hun h�k�mdar� Mete’yi ve onun ya�am�n� anlat�r.
C) G�KT�RK DEVR� DESTANLARI
1) Bozkurt Destan�: G�kt�rklerin di�i bir kurttan t�reyi�ini anlat�r.
2) Ergenekon Destan�: Bir sava�ta yenilen ve Ergenekon’a a��lan T�rklerin orada bir demir da�� eritip intikamlar�n� almalar�n� anlat�r.
D) UYGUR DEVR� DESTANLARI
1) T�reyi� Destan�: Uygurlar�n bir erkek kurttan t�reyi�i anlat�l�r.
2) G�� Destan�: Uygur T�rkleri’nin anayurtlar�ndan g���n� anlat�r.
NOT: Destanlar olu�umlar� bak�m�ndan iki grupta incelenebilir.
a) Do�al Destanlar: Halk aras�nda ortaya ��kan anon,im �r�nlerdir. Bunlar genellikle daha sonra bir �air taraf�ndan derlenip d�zenlenmi�tir. Bu t�re �rnek olarak �u destanlar� s�ralayabiliriz.
�liada, Odysseia Yunanl�lar�n (Homeros)
Kalevala Finlilerin
Nibelungen Almanlar�n
Ramayana, Mahabarata Hintlilerin
Cid �spanyollar�n
Chanson de Roland Frans�zlar�n
G�lgam�� S�merlerin
b) Yapma (Suni) Destanlar: Bir olay�n do�al destana benzetilerek bir �airce destanla�t�r�lmas�d�r. Yapma destan �rne�i olarak �unlar� s�ralayabiliriz:
Virgilius Aeneit
Dante �lahi Komedi
Tasso Kurtar�lm�� Kud�s
Milton Kaybolmu� (Kaybedilmi�) Cennet
Firdevsi �ehn�me

B) YAZILI EDEB�YAT D�NEM


Bu d�nemi G�kt�rk ve Uygur d�nemi eserleri olarak iki grupta inceleyebiliriz.
1) G�kt�rk (Orhun) Yaz�tlar� (VIII. yy): Bunlarda �inlilere kar�� ba��ms�zl�k sava�� yapan, T�rk b�t�nl���n� yeniden kurmak i�in i�te ve d��ta sva�an G�kt�rklerin hikayesi anlat�l�r. Bu abideler 38 harfli olan G�kt�rk alfabesiyle yaz�lm��t�r. Bunlardan en �nemli olanlar� �� tanedir.

a) Bilge (Vezir) Tonyukuk Yaz�t� (720-725): D�rt bakana vezirlik etmi� olan Tonyukuk taraf�ndan yaz�lm��t�r. Daha �ok �inlilerle yap�lan sav�lar anlat�lmaktad�r.

b) K�l Tigin Yaz�t� (732): G�kt�rk hakan� olan Bilge Ka�an karde�i K�l Tigin’in �l�m� �zerine bu abideyi dikmi�tir.

c) Bilge Ka�an Yaz�t� (735): G�kt�rk hakan� olan Bilge Ka�an’�n �l�m�nden sonra yazd�r�lm�� birabidedir. Son iki yazar daha �ok d�nemin olaylar�ndan , t�relerinden ve Bilge Ka�an�n ulusuna diledi�i iyi dileklerden s�z eder.



* “T�rk” ad�n�n ge�ti�i ilk yaz�l� belge ve T�rk edebiyat�n�n ilk yaz�l� �rnekleri olan G�kt�rk abidelerindeki yaz�lar Prof. Thomsen ve Radloff taraf�ndan okunmu�tur.

2) Uygur D�nemi Eserleri: G�kt�rk devletinin y�k�lmas�ndan sonra kurulan Uygur hanl�klar�ndan kalma eserlerdir. Daha �ok Buddha ve Mani dininin esaslar�n� anlatan metinlerdir. Bunlar Turfan y�resinde yap�lan kaz�larda ortaya ��kar�lm��t�r. Uygurlar�n ka��da kitap basma tekni�ini bildikleri anla��lmaktad�r. D�nemden kalma bir�ok hikayenin yan�nda “k�k�n�” denilen bir t�r ilkel tiyatro eserleri de vard�r. Uygurlar bu eserleri 14 harfli Uygur alfabesiyle yazm��lard�r.

�SLAM�YET�N ETK�S�NDEK�T�RK EDEB�YATI
(10.-19.yy)

T�rkler onuncu y�zy�ldan itibaren kitleler halinde �slamiyeti kabul etmeye ba�lam��lard�r. �slam k�lt�r�n�n etkisiyle yava�a yava� yeni bir edebiyat ortaya ��km��t�r. Kendine �zg� nitelikleri ve kurallar�yla “Divan Edebiyat�” ad�n� verdi�imiz d�nemin olu�umu 13.. y�zy�la kadar gelir. Daha sonra bu edebiyat anlay��� 19.y�zy�la kadar etkin bir �ekilde varl���n� s�rd�r�r.

Di�er yandan, �slamiyetten �nceki “S�zl� Edebiyat D�nemi”, �slam k�lt�r�n�n etkisiyle i�eri�inde k���k de�i�imlere u�rayarak “Halk Edebiyat�” ad�yla geli�imini s�rd�r�r. Yani, bir anlamda “Halk Edebiyat�” dedi�imiz edebiyat, islamiyetten �nceki edebiyat�m�z�n �slam uygarl��� alt�ndaki yeni bi�imleni�idir. Oysa “Divan Edebiyat�” tamamen dinin etkisiyle �ekillenmi� bir edebiyatt�r.

T�rklerin M�sl�man oldu�unu kabul etti�imiz 10.y�zy�lla, Divan edebiyat�n�n ba�lang�c� olarak kabul edilen 13. y�zy�l aras�nda �slamiyetin etkisi alt�nda verilmi� olan, bir anlamda ge�i� d�nemi �r�nlerimiz say�lan eserler yer almaktad�r.

�LK �SLAM� �R�NLER

KUTADGU B�L�G: Eserin ad� “mutluluk veren bilgi” anlam�na gelir. Yazar�, Yusuf Has Hacip’tir. Karahanl�lar zaman�nda (XI. y�zy�l-1070) yaz�lm��, ideal bir devlet y�netiminin nas�l olmas� gerekti�i �zerinde durulmu�tur. Esrin dilinde hen�z Arap�a ve Fars�a etkisi yoktur. Birimi beyit, �l��s� aruz, kal�b� fe u l�n/fe u l�n /fe ul’d�r. Bilinen �� n�shas�, bug�n Fergana, Viyana ve M�s�r’da bulunmaktad�r.

D�VAN � LUGAT-�T T�RK: Eserin ad�, “T�rk Dili’nin toplu(genel) S�zl���” anlam�na gelir. Ad�ndan da anla��laca�� gibi, eser bir s�zl�kt�r; Araplara T�rk�e’yi ��retmek amac�yla yaz�lm��t�r. Bundan dolay�, T�rk�e’nin Arap�a kar��s�nda savunuldu�u bir eser olarak de�erlendirilir. Eserde T�rk�e s�zc�klerin anlamlar� Arap�a’yla a��klanmakta ve her maddeden sonra birtak�m T�rk�e metinler �rnek olarak verilmektedir. Ka�garl� Mahmut taraf�ndan XI. y�zy�lda yaz�lan eserin as�l �nemi de, i�te bu derleme T�rk�e metinlerden ileri gelmektedir. Eserine bir de T�rk illerinin haritas�n� koyan Ka�garl� Mahmut, T�rk�e s�zc�klerin a��klamalar�n� yaparken d�rt y�ze yak�n d�rtl�kten olu�an �iirlerle atas�zlerini (sav) �rnek olarak verir. Divan-� L�gat-it T�rk, T�rk dilinin ana eseri, T�rk edebiyat�n�n ve folkl�r�n�n bir hazinesi olarak kabul edilmektedir.
Edebiyat�m�zda aruz �l��s�n�n ilk kullan�ld��� eser olarak kabul edilmektedir. Eserde adaleti, akl�, saadeti ve devleti temsil eden d�rt kahraman�n �evresinde geli�en olaylarla yazar, devlet idaresinin ve sosyal d�zenin nas�l olmas� gerekti�ini anlat�r. Hakaniye T�rk�esiyle yaz�lm�� olan eserde 7500 civar�nda T�rk�e s�zc�k Arap�a olarak a��klanm��t�r. Ayr�ca T�rk boylar�n�n dilleri ve T�rk illeri hakk�nda bilgi verir.


ATABET�’L-HAKAYIK: 12. y�zy�lda Edip Ahmet taraf�ndan aruz �l��s� (�ehname) vezni) ve d�rtl�klerle yaz�lm��t�r. Eserin ad� “Hakikatler Basama��” anlam�ndad�r. Hakaniye T�rk�esiyle yaz�lm�� olan eserde, bilginin fayydas�, cehaletin zararlar�, c�mertlik, cimrilik, iyi ve k�t� huylar anlat�larak halka yararl� olmak amac� g�d�lm��t�r. Dini-ahlaki bir eserdir. Edip Ahmet’in bu eseri yazarken Kutadgu Bilig’den etkilendi�i bilinmektedir.

D�VAN-I H�KMET: 12. y�zylda Ahmet Yesevi taraf�ndan d�rtl�klerle ve hece �l��s�yle yaz�lm�� dini, tasavvufi ve ��retici bir eserdir. D�rtl�klerin her birine “hikmet” ad� verilmi� ve bu hikmetler Orta Asya ve Anadolu’da yay�larak halk� derinden etkilemi�tir. Yesevilik tarikat�n�n da kurcusu olan Ahmet Yesevi daha sonra Anadolu’da kurulan pek �ok tarikata kaynak olmu�tur.

Orta Asya ve T�rk boylar�n�n bulundu�u b�lgelerde y�zy�llarca sevilerek okunan “Bak�rgan Kitab�”n�n yazar� olan S�leyman Ata da, Ahmet Yesevi’nin haleflerinden biridir.Onun eseri de dini, tasavvufi ve ��retici �iirlerden olu�maktad�r.

DEDE KORKUT H�KAYELER�: O�uz T�rklerinin Rum, Abaza ve G�rc�lerle yapt�klar� sava�lara ait destani hikayelerdir. Halk aras�nda s�ylene s�ylene 14.y�zy�lda son �eklini alm�� ve 15. ve 16. y�zy�lda yaz�ya ge�irilmi�tir. Hikayelerin yazar� belli de�ildir. Dede Korkut hikayeleri on iki hikaye ile bir �ns�zden olu�maktad�r. Desten gelene�inden halk �yk�c�l���ne ge�i� d�nemi �r�nleridir. Hikayelerde olaylar nesir, kahramanlar�n duygu ve d���nceleri naz�mla dile getirilmi�tir. Ar� bir dil kullan�lm��, ola�an�st� olaylar yer verilmi�tir

T�rk�enin canl� ve do�al anlat�m g�zelli�ini g�steren hikayelerde ses tekrarlar� da s�k�a yer almaktad�r.

Dede Korkut hikayelerinin tek ve tam n�shas� Almanya’da Dresden K�t�phanesi’ndedir.


D�VAN EDEB�YATI
(13.-19.yy)

D�VAN EDEB�YATI NAZIM B���MLER�

1. GAZEL: �zellikle a�k, g�zellik ve i�ki konusunda yaz�lm�� belirli bi�imdeki �iirlere denir. Beyit say�s� genellikle 5-9 aras�nda de�i�ir. Gazelin ilk beyti mutlaka kendi aras�nda uyakl� olur.Bu ilk beyte “matla”, son beyte ise “makta” ad� verilir. Bir gazelin en g�zel beytine “beyt-�l gazel”, �airin mahlas�n�n bulundu�u beyte de “mahlas beyti” denir. Beyitleri aras�nda anlam birli�i bulunan gazele “yek-�henk”, ayn� g�� ve g�zellikte beyitlerden olu�an gazele de “yek-�v�z” gazel ad� verilir.

2. KAS�DE: Din ve devlet b�y�klerini �vmek amac�yla belirli kurallar i�inde yaz�lan uzun �iirlerdir. En az 33, en �ok 99 beyitten olu�ur. Kasidenin en g�zel beytine “beyt-�l kaside”, �airin mahlas�n�n bulundu�u beyte de “ta�-beyt” ad� verilir.

3. MESNEV�: Her beyti kendi i�inde uyakl� uzun naz�m bi�imidir.Bir anlamda Divan edebiyat�nda manzum hikayelerin yaz�ld��� bir bi�im olarak da tan�mlayabiliriz.
Mevl�n�’n�n �nl� tasavvufi mesnevisi 25.700 beyitten olu�mu�tur.

Mesneviler a�k, dini ve tasavvufi, ahlaki-��retici, sava� ve kahramanl�k, bir �ehri ve �ehrin g�zelliklerini anlatma, mizah gibi t�rl� konularda yaz�lm��t�r. Divan edebiyat�nda roman ve hikaye gibi t�rler olmad��� i�in mesneviler bir bak�ma bu t�rlerin yerini tutmu�lard�r. On b�l�mden olu�ur.Ayn� �air taraf�ndan yaz�lm�� be� mesneviye “Hamse” ad� verilir. Hamse sahibi olarak tan�nm�� �nemli divan �airleri: Ali �ir Nev�i, Ta�l�cal� Yahya, Nev’i-z�de At�i’dir.

4. KITA: Yaln�z ikinci ve d�rd�nc� dizeleri birbiriyle uyakl� iki beyitlik naz�m bi�imidir. Beyitler aras�nda anlam birli�i bulunur. Pek �ok konuda yaz�labilir.

5. M�STEZAT: Gazelin �zel bir bi�imine denir. Uz�n dizelere k�sa bir dize eklenerek yaz�l�r. Uzun ve k�sa dizeler gazel gibi kendi aralar�nda uyaklan�rlar. K�sa dizelere “ziyade” ad� verilir.

BENTLERDE KURULAN NAZIM B���MLER�

1) RUB��: D�rt dizelik ve kendine �zg� ayr� �l��s� olan bir naz�m bi�imidir. Konusu daha �ok d�nya g�r���ne ve �airin felsefi d���ncelerine y�neliktir.

Edebiyat�m�zda bu t�r�n en ba�ar�l� son temsilcisi olarak Yahya Kemal g�sterilmektedir.

2) TUYU� (TUYUK): Rub�i gibi d�rt dizelik bir naz�m bi�imidir. Edebiyat�m�zda en �ok tuyu� yazm�� �air Kad� Burhanettin’dir. Bu bi�im yaln�zca T�rk edebiyat�na �zg�d�r. (Rubai, �ran edebiyat�ndan ge�medir).

B�RDEN �OK D�RTL�KLER

1) MURABBA: D�rt dizelik k�talardan olu�ur. Bent say�s� 3-7 aras�nda de�i�ir. Her konuda yaz�l�r.

2) �ARKI: Genellikle a�k, i�ki, e�lence konular�nda yaz�lan d�rt dizelik naz�m bi�imidir. Bi�im bak�m�ndan “murabba”ya benzer. �o�unlukla bestelenmek i�in yaz�l�r. Bu bi�im de tuyu� gibi yaln�zca T�rk edebiyat�na �zg�d�r. “�ark�” bi�iminin yarat�c�s� ve en g��l� �airi Nedim’dir.

NOT: Divan edebiyat�nda ��l� ya da daha �ok m�sral� bentlerden meydana gelmi� naz�m �ekillerinin genel ad� MUSAMMAT’t�r. Yani d�rt dizeden olua�n murabba, �ark� gibi bi�imlerin; be� dizeden olu�an tahmis, ta�tir, tardiyye gibi bi�imlerin ya da alt� veya daha �ok dizeden olu�an bi�imlerin t�m�n�n �st ba�l��� MUSAMMAT’t�r.

TERK�B-� BENT: Bentlerle kurulan bir naz�m bi�imidir. Her bent, say�s� 5-10 aras�nda de�i�en beyitlerden olu�ur. Bendin son beytine “vas�ta beyti” denir. Terkib-i bentte vas�ta beyti her beytin sonunda de�i�ir ve vas�ta beyti mutlaka kendi i�inde uyakl� olur.
Terkib-i bentlerde genellikle talihten ve hayattan �ikayetler, dini, tasavvufi, felsefi d���nceler anlat�lm��, toplumsal yergi niteli�inde ele�tirilere yer verilmi�tir.

TERC�-� BENT: Bi�im bak�m�ndan terkib-i bente benzer ; ancak vas�ta beyti her bendin sonunda de�i�mez ve aynen tekrarlan�r. Konular�nda daha �ok Tanr�n�n g�c�, evrenin sonsuzlu�u, do�an�n ve ya�am�n kar��tl�klar� vard�r.

D�VAN EDEB�YATI NAZIM T�RLER�

1. TEVH�T VE M�NAC�T: Tanr�n�n birli�ini ve y�celi�ini anlatan �iirlere tevhit, Tanr�ya yap�lan yalvar�� ve yakar��lar� anlatan �iirlere de m�nac�t denir. Daha �ok kaside bi�imiyle yaz�lm��t�r.

2. NAAT: Hz. Muhammed’i �vmek i�in yaz�lan �iirlere denir. Bunlar da daha �ok kaside bi�imiyle yaz�lm��t�r.

3. MERS�YE: Bir kimsenin �l�m� �zerine duyulan �z�nt� ve ac�y� anlatmak i�in yaz�lan �iirlerdir. Genellikle terkib-i bent bi�imiyle yaz�lm��t�r. (Bu t�r�n, Eski T�rk Edebiyat�’ndaki ad� sagu, Halk Edebiyat�’ndaki ad� ise a��tt�r).

4. METH�YE: Bir kimseyi �vmek i�in yaz�lan �iirlerdir. Bunlar da genellikle kaside bi�iminde yaz�lm��t�r.

5. H�CV�YE: Bir kimseyi yermek i�in yaz�lan �iirlerdir.

6. FAHR�YE: �airlerin kendilerini �vmek amac�yla yazd�klar� �iirlerdir.

NOT: Divan edebiyat�nda bir �airin �iirine, ba�ka bir �air taraf�ndan ayn� �l��, uyak ve redifle yaz�lan benzerine “Nazire” denir. Bu, nazire yazan �airin di�er �aire kar�� duydu�u sayg� ve be�eniden ileri gelmektedir. Edebiyat�m�zda bu t�rde de pek �ok �r�n verilmi�tir.

D�VAN EDEB�YATININ GENEL �ZELL�KLER�

1. Naz�m birimi genellikle beyittir ve c�mle beyitte tamamlan�r. Beyit, c�mleye egemendir.
2. Naz�m �l��s� “aruz”dur.
3. Dili Arap�a, Fars�a, T�rk�e kar���m� olan Osmanl�ca’d�r.
4. �iirlerde tam ve zengin uyak kullan�lm��t�r.
5. �iirlerin konuyu i�eren ba�l�klar� olmad��� i�in naz�m bi�imlerine g�re adland�r�lm��lard�r.
6. Kli�e bir edebiyatt�r. Duygu ve d���nceler de�i�mez s�zlerle (Mazmun) anlat�l�r.
7. Anlat�lan �ey de�il, anlat�� bi�imi �n plandad�r.
8. Soyut bir edebiyatt�r. �nsan ve do�a ger�ekte oldu�undan farkl� ele al�nm��t�r.
9. Ayd�n z�mrenin edebiyat�d�r. Medrese k�lt�r� hakimdir. Genellikle saraya ve �evresine seslenir.
10. Sanatlara bolca yer verilmi�, sanat yapmak ama� durumuna gelmi�tir.
11. Ulusal bir edebiyat olmay�p dinin etkisiyle �ekillenmi�tir. Arap ve �ran edebiyat�n�n etkisi �ok fazlad�r.
12. �iirde daha �ok a�k, sevgili, i�ki, din ve kadercilik gibi konular i�lenmi�tir.
13. Naz�m �n planda tutulmu�, nesre pek az yer verilmi�tir.
14. Nesir alan�nda tezkireler (edebiyat tarihi g�revini g�ren biyografik eser), m�n�eatlar (mektuplar), tarihler, dini metinler ve nasihatnamelere de rastlanmaktad�r. Bunlarda da sanat yapma amac� �n plandad�r.
15. 13.y�zy�lda geli�meye ba�lam�� 16. ve 17. y�zy�llarda en olgun d�nemini ya�am��, 19.y�zy�l�n sonlar�na kadar s�rm��t�r.

D�VAN EDEB�YATININ �NEML� �A�R VE YAZARLARI

HOCA DEHHAN�: 13. y�zy�lda ya�am��t�r. Din d��� konularda �iir yazan ilk divan �airidir. Divan� vard�r.

MEVLANA : XIII.y�zy�lda ya�am��t�r. Birka� T�rk�e beyit d���nda, t�m �iirlerini Fars�a ile yazan �nl� tasavvuf �airidir. O�lu Sultan Veled de tasavvufi konular� i�leyen bir �air olarak bilinir. Mesnevi, Divan-� Kebir, Mektubat, tan�nm�� eserleridir.


AL� ��R NEV��: �a�atay leh�esinin en g�zel �rneklerini veren �air 15. y�zy�lda ya�am��t�r. Muhakemet�’l-Lugateyn adl� eserinde T�rk�e’nin Fars�a’dan daha �st�n bir dil oldu�unu savunmu�tur. Hamsesi vard�r. Anadolu d���nda T�rk�e �iir yazan ilk �airdir.

�EYH�:15. y�zy�lda ya�am��t�r. “Harn�me” adl� eseri edebiyat�m�zda ilk fabl t�r� eser olarak bilinmektedir. Mesnevi alan�nda ba�ar�l� olmu�tur.

S�LEYMAN �ELEB�: 15. y�zy�lda ya�am��t�r. Hz. Muhammed i�in yazd��� Vesilet-�n-Necat (mevlit) adl� mesnevisiyle tan�nm�� bir �airdir. (�slam edebiyat�nda Hz. Muhammed’in hayat�n� anlatan eserlere S�YER denir).

FUZ�L�: 16. y�zy�l�n en g��l� �airlerindendir. Arap�a, Fars�a, T�rk�e divan� olan tek �airdir. Eserlerini Azeri leh�esiyle yazm��t�r. Divan edebiyat�n�n en lirik �airi olarak kabul edilmektedir. Ona g�re ya�am�n anlam� ac� �ekmekle �zde�tir. Platonik bir a�k aray��� vard�r. Din d��� konularda yazmakla birlikte tasavvuftan da etkilendi�i bilinmektedir. Kendisine ba�lanan maa�� almas�nda g��l�k ��karan memurlar� �ikayet etmek i�in yazd��� “�ikayetn�me” adl� mektubu edebiyat�m�zdaki en �nl� yergilerden biridir.

Divanlar�ndan ba�ka bir naat olan “Su” kasidesi, Leyla v� Mecnun mesnevisi, Peygamber ailesini anlatt��� Hadikat-�s-S�eda’s� �ah �smail ile II:Bayezid’i kar��la�t�rd��� Beng � B�de’si ve t�p bilgisini sergiledi�i S�hhat ve Maraz’� en tan�nm�� eserleridir.

B�K�: 16. y�zy�l �airlerindendir. D�neminde “�airler sultan�” olarak tan�nm�� ve sarat�n b�t�n olanaklar�ndan yararlanm��t�r. �yi bir medrese e�itimi g�rd��� bilinmektedir.

D�nya nimetlerinin hepsinden yararlanma anlay���ndad�r. Kanuni’nin �l�m� �zerine yazd��� mersiyesi �ok tan�nm��t�r. Divan� vard�r.

N�B�: 17. y�zy�l �airlerindendir. Divan edebiyat�nda didaktik �iirler yazmas�yla bir yenilik olarak kabul edilmektedir. Din, t�reler ve sosyal ya�amla ilgili ���tler verir.

N�bi’nin Divan’�ndan ba�ka Hayriye, Hayr�b�d adl� iki didaktik eseri, gezi notlar�n� i�ine alan Tuhfet-�l Harameyn’i ve M�n�eat adl� eserleri vard�r.

NEF�: 17. y�zy�l �airlerindendir. Edebiyat�m�zdaki en �nl� kaside �airi olarak bilinir. �vg�lerindeki ve yergilerindeki a��r�l�klar�yla �nl�d�r. Yazd��� hicviyelerindeki a��r�l�k bo�durulmas�na neden olmu�tur. Hayal g�c� �ok zengin olan Nefi’nin somut benzetmelerden yararlanmas� da belirgin bir �zelli�idir. T�rk�e ve Fars�a divan� olan Nefi’nin ayr�ca hicviyelerini toplad��� Siham�-� Kaza adl� bir eseri de vard�r.

NED�M: 18.y�zy�l �airlerinden olan Nedim, Lale Devri’nin �airi olarak bilinir. Eserlerinde a�k, i�ki, zevk ve sefay� i�ler. “Mahallile�me ak�m�”n�n �nderi olan �airin Halk edebiyat�ndan da etkilendi�i bilinmektedir. �iirlerinde halk�n a�z�ndan al�nma deyimler oldu�u gibi, halk�n konu�ma diline de olduk�a yakla�m��t�r. Samimi ve i�ten bir s�yleyi�i olan Nedim, �ark�lar�yla tan�nm��t�r. Divan �iirindeki kli�eleri (mazmunlar�) bir �l��de y�km�� olan �airin Divan’� vard�r.

�EYH GAL�P: Divan edebiyat�n�n 18.y�zy�lda ya�am�� son b�y�k �airidir. Galatasaray Mevlevihanesinde �eyhlik yapm��t�r. Nabi’nin “Hayr�b�d”�na nazire olarak ve Mevl�n�’n�n mesnevisinden etkilenerek yazd��� “H�sn-� A�k” adl� me�hur mesnevisinde, tasvvuf konusundaki d���ncelerini ortaya koyar. Bu eserinde allegorik (sembolik) bir anlat�m kullanan �air hayal g�c�nden ve masal �gelerinden de yararlanm��t�r.

EVL�YA �ELEB�: (17.yy) Edebiyat�m�zda gezi t�r�n�n ilk �rneklerini veren yazar, usta bir g�zlemcidir. Elli y�ll�k bir s�re i�inde gezdi�i yerleri konu�ma diline yak�n bir dille anlatm��t�r. Anlat�m�nda abart�l� olmakla birlikte, Divan nesrinin kal�plar�n� da k�rm��t�r. 10 ciltlik “Seyahatn�me” adl� eseri �ok tan�nm��t�r.

NOT: Divan edebiyat�n�n nesir yazar� olarak tan�nan di�er �nemli yazarlar� �unlard�r:

S�NAN PA�A: (15.yy) Tazarrun�me adl� s�sl� nesri ile tan�n�r.

MERC�MEK AHMET: (15.yy) Fars�a’dan �evirdi�i Kabusn�me adl� eseriyle tan�n�r.

NA�M�: (17.yy) Kendi ad�yla an�lan (“Naima Tarihi”) adl� tarih eserinin yazar�d�r.

KAT�P �ELEB�: (17.yy) Bat�l�lar�n Hac� Kalfa dedikleri yazar ve d���n�rd�r. Arap�a, Fars�a, Frans�zca, Latine bilen yazar�n tarih, co�rafya, matematik konular�nda yaz�lm�� eserleri vard�r.

TASAVVUF FELSEFES�

Tanr� nedir? Evrenin olu�u nas�ld�r? Biz neyiz? Ni�in geldik d�nyaya? Ya�am�m�z�n anlam�, var olman�n asl�, ger�ek, ba�lang�� ve son nelerdir? Bu ve bunun gibi fizik �tesi sorulara cevap vermeye �al��an d���n�� yoluna “Tasavvuf” d���ncesi denir. [Vahdet-i V�cut (Varl���n Birli�i) Teorisi].

Bu d���n��e g�re Tanr� tek varl�kt�r. (V�cud-i Mutlak). Ayn� zamanda tek g�zelliktir (H�sn-i Mutlak).

Tek varl�k olan Tanr� kendisini g�recek g�zler, sevecek g�n�ller istemi� ve kainat olarak tecelli etmi�tir.

Bu t�pk� aynayla kapl� bir odada olmak gibidir. Ayna varl���n �e�itli g�r�nt�lerini yans�t�r.

O halde, evren ve t�m insanlar Tanr�’n�n bir g�r�nt�s�d�r. �yleyse insanlar aras�nda renk, inan�, dil, �rk...gibi ayr�mlar yapmak anlams�zd�r.

B�t�n g�r�nt�lerde “Varl�k” ve “Yokluk” �geleri bir aradad�r. �nsan d�nyaya ba�l� tutku ve zevklerini yok ederek “Varl�k” �gesini geli�tirir. Bunun yolu da tekkelerden (tarikatlar) ge�er. Burada insan s�k� bir e�itimle d�nya nimetlerinden vazge�erse, sonunda �z� olan Tanr�’ya kavu�abilir. Bu da ger�ek a�kt�r. �nsanlar�n birbirlerine duyacaklar� a�k ise mecazd�r. Bu, ki�iyi Tanr�’dan uzakla�t�r�r. “Bir h�rka, bir lokma” insana yetmelidir. Tekkelerde bu yolla Tanr�’ya ula�an insan sonunda “Enel Hak” (“Ben Tanr�’y�m”) derecesine var�r. Bu ki�ilere “�nsan-� K�mil” ya da “Ermi�” denir.

D�VAN EDEB�YATI’NDA D�ZYAZI
Divan, �iire a��rl�k veren bir edebiyatt�r. D�zyaz�, ancak bilimsel �al��malarda, tarihlerde, kimi sanatsal metinlerde ve gezi t�r� eserlerde kullan�lm��t�r.
Divan Edebiyat�’nda d�zyaz�lar, yaz�l�� amac� ve dil tutumu dikkate al�narak ��e ayr�l�r:
1. Sanatl�(s�sl�) D�zyaz�
S�z ustal��� g�stermek amac�yla yaz�l�r. Sinan Pa�a’n�n Tazarru’at adl� eseri, bu t�r�n en tan�nm�� �rne�idir. Sanatl� d�zyaz�ya in�a denir
2. Orta D�zyaz�
Yer yer a��r ve s�sl�, yer yer sade bir dille yaz�lan d�zyaz�lard�r. Genellikle tarih kitaplar�nda bu d�zyaz� t�r� g�r�l�r. Osmanl�lar zaman�nda tarih�ilik,”vakan�vis” ad� alt�nda y�r�t�len bir t�r memurluktu. Sarayda g�revlendirilen vakan�visler, �nemli �nemsiz her olay� g�n� g�n�ne notlar halinde yazarlard�. Bu eserler, olay anlat�m�na dayal� oldu�undan, bilimsel tarih anlay���yla ba�da�maz. Divan d�neminin ba�l�ca tarih�ileri aras�nda A��kpa�azade ,Ali, Eb�lgazi Bahad�r Han,Naima, Pe�evi, M�tercim As�m say�labilir.
3. Sade D�zyaz�
Dil ve anlat�m ustal���n�n de�il, ele al�nan konunun �nem ta��d��� d�zyaz� t�r�d�r. Bu anlay�� nedeniyle, sade d�zyaz�larda ustaca s�z s�yleme �abas� g�r�lmez; dil a��k, yal�n, do�ald�r. Bu d�zyaz� t�r�n� kullananlardan ba�l�calar� �unlard�r: Mercimek Ahmet , Katip �elebi, Evliya �elebi (Eseri:Seyahatname).

HALK EDEB�YATI

Halk Edebiyat�, s�zl� edebiyat�n uzant�s�d�r. Halk�n yaratt��� s�zl� eserlerden olu�ur. Dil., bi�im, konular, duyarl�klar bak�m�ndan halk k�lt�r�ne s�k� s�k�ya ba�l�d�r.


HALK EDEB�YATININ GENEL �ZELL�KLER�

1. �slamiyetten �nceki edebiyat�m�z�n �slam uygarl��� i�indeki bi�imidir. Bir anlamda s�zl� edebiyat d�nemimizin geli�mi� bi�imi olarak d���nebiliriz.
2. Halk edebiyat� �r�nleri yaz�l� de�ildir. M�zik e�li�inde s�zl� olarak olu�ur.
3. Divan edebiyat�nda oldu�u gibi �iir yine egemen t�rd�r.
4. �iirlerde ba�l�k yoktur, bi�imiyle adland�r�l�r.
5. Naz�m birimi d�rtl�kt�r.
6. �l��, hece �l��s�d�r, En �ok yedili, sekizli, onbirli kal�plar kullan�lm��t�r.
7. �iirlere genel olarak yar�m uyak hakimdir.
8. Dil halk�n konu�tu�u g�nl�k konu�ma dilidir.
9. Halk edebiyat� g�zleme dayal�d�r. Benzetmeler somut kavramlardan yararlan�larak yap�l�r. S�yledikleri her �ey ger�ek ya�amdan al�nmad�r.

• �zellikle 18. y�zy�ldan itibaren halk �iarleri, divan �airlerinden etkilenerek aruzun belirli kal�plar�yla �iirler yazmay� denemi�lerdir. Hatta divan �iirinin mazmunlar�n� da kullanm��lard�r. Bu durumun ortaya ��kmas�nda halk �airlerinin, ayd�nlar ve divan �airlerince hor g�r�lmelerinin, de�ersiz ve g��s�z say�lmalar�n�n etkisi de vard�r.


Halk �iirinde “m�ni” ve “ko�ma” tipi olarak iki ana bi�im vard�r. Asl�nda az say�da olan �teki bi�imler bu iki ana bi�imden ��km��t�r.

Dizelerin k�meleni�i, dizelerin hece say�s� ve uyak d�zeni bak�m�ndan �zellik g�sterenler “bi�im”, bi�imi ne olursa olsun konu bak�m�ndan benzerlerinden ayr�lanlar da t�r ad� alt�nda toplanm��t�r.

I. Anonim Halk �iiri Naz�m Bi�imleri:

M�N�: Halk �iirinde en k���k naz�m bi�imidir. Yedi heceli d�rt dizeden olu�ur. Uyak d�zeni aaxa �eklindedir. Birinci ve ���nc� dizeleri serbest, ikinci ve d�rd�nc� dizeleri uyakl� m�niler de vard�r (xaxa).

M�nilerin ilk iki dizesi uya�� doldurmak ya da temel d���nceye bir giri� yapmak i�in s�ylenir. Temel duygu ve d���nce son dizede ortaya ��kar. Ba�l�ca konusu a�k olmakla birlikte bunun d���nda t�rl� konularda da yaz�labilir.

Le beni eyle beni �pek yorgan d�reyim
Elekten ele beni A� koynuna gireyim
Alacaksan al art�k A��ld�k�a �rt beni
D���rme dile beni Var oldu�un bileyim

Birinci dizesi yedi heceden az olan m�niler de vard�r. Dizeleri cinasl� uyaklarla kuruldu�u i�in b�yle m�nilere “Cinasl� M�ni” ya da “Kesik M�ni” denir.

Bug�n al S�r�ne
Y�rim giymi� bug�n al Madem �oban de�ilsin
��d edersen bug�n et Ard�ndaki s�r� ne
Can al�rsan bug�n al Ben bir k�rpe kuzuyum
Al kat beni s�r�ne
Beni b�yle yand�ran
S�r�m s�r�m s�r�ne

T�RK�: T�rl� ezgilerle s�ylenen anonim halk �iiri naz�m bi�imidir. S�yleyeni belli t�rk�ler de vard�r. Halk edebiyat�n�n en zengin alan�d�r. Anadolu halk� b�t�n ac�lar�n� ve sevin�lerini t�rk�lerle dile getirmi�tir.

T�rk� iki b�l�mden olu�ur. Birinci b�l�m as�l s�zlerin bulundu�u b�l�md�r ki buna “bent” ad� verilir.

�kinci b�l�m ise bentlerin sonunda yinelenen nakaratt�r. Bu b�l�me “ba�lama” ya da “kavu�tak” denir.

T�rk�ler, genellikle yedili, sekizli, onbirli hece kal�plar�yla yaz�lm��t�r. Konular� �ok de�i�ik olabilir. Ninniler de bu gruptand�r.

S���d�n yapra�� narindir narin
��erim yan�yor d��ar�m serin bent
Zeynep’i bu hafta ettiler gelin

Zeynebim Zeynebim anl� Zeynebim
�� k�y�n i�inde �anl� Zeynebim nakarat

II. ���k Edebiyat� Naz�m Bi�imleri:

KO�MA: Halk edebiyat�nda en �ok kullan�lan bi�imdir. Genellikle hece �l��s�n�n onbirli (6+5 ya da 4+4+3) kal�b�yla yaz�l�r. D�rtl�k say�s� �� ile be� aras�nda de�i�ir. �air ko�man�n son d�rtl���nde ad�n� ya da mahlas�n� s�yler. Uyak d�zeni genellikle ��yle olur:
baba – ccca – ddda...

E�er benim ile gitmek dilersen
E�len g�zel yaz olsun da gidelim
Bizim iller k�ra�l�d�r a��lmaz
Yollar �amu kurusun da gidelim

...... ...... .....

Karac’o�lan der ki buna ne fayda
Hi� ra�bet kalmad� yoksula bayda
Bu ayda olmazsa gelecek ayda
Onbir ay�n birisinde gidelim

DESTAN: D�rt dizeli bentlerden olu�an, olduk�a uzun bir naz�m bi�imidir. Kimi destanlarda d�rtl�k say�s� y�zden fazlad�r. Genellikle hece �l��s�n�n onbirli kal�b�yla yaz�l�r. Uyak d�zeni ko�ma gibidir.
baba – ccca – ddda

Destan�n son d�rtl���nde �air mahlas�n� s�yler.

Konular� bak�m�ndan destanlar� sava�, yang�n, deprem, salg�n hastal�k, �nl� ki�ilerin ya�amlar�, mizahi....gibi gruplanad�rabiliriz.

Esnaf Destan�
...................................
Nalbant oldum k�rd�m nal�n �o�unu
Bir kat�r nallad�m dinle oyunu
Me�er acemiymi� bilmem huyunu
�enemi teptirdim nal�n s�kerken
Manav oldum elma armut tez ��r�r
Cambaz oldum ip �st�nde kim y�r�r
Kasap oldum her g�n g�z�m kan g�r�r
Y�re�im bay�ld� kana bakaraken

Ben bu sanatlar� bir bir dola�t�m
Tekrar gelip �airli�e bula�t�m
K�mili m�r�idin eline d��t�m
Tekke-i a�k i�re �ile �ekerken.

SEM��: Hece �l��s�n�n sekizli kal�b�yla yaz�l�r (4+4 durakl� ya da duraks�z). D�rtl�k say�s� �� ile be� aras�nda de�i�ir. Sem�ilerin kendine �zg� bir ezgisi vard�r ve bu ezgiyle okunur. Uyak d�zeni ko�ma gibidir:
baba – ccca – ddda
Sem�ilerde daja �ok sevgi, do�a, g�zellik gibi konular i�lenir.

�ncecikten bir kar ya�ar Karac’o�lan e�melerin
Tozar Elif Elif diye G�n�l sevmez de�melerin
Dedil g�n�l abdal olmu� �liklemi� d��melerin
Gezer Elif Elif diye ��zer Elif Elif diye.

VARSA�I: G�ney Anadolu b�lgesinde ya�ayan Varsak T�rklerinin �zel bir ezgiyle s�yledikleri t�rk�lerden geli�mi� bir bi�imdir. D�rtl�k say�s� ve uyak d�zeni “Sem�i” gibidir. Varsa��lar yi�it�e, mert�e bir �slupla s�ylenir. Bu da d�rtl�klerin i�indeki “bre” “hey” “behey” gibi �nlemlerle sa�lan�r. Halk edebiyat�nda en �ok varsa�� s�ylemi� �air Karacao�lan’d�r.

Bre a�alar bre beyler Behey el� g�zl� dilber
�lmeden bir dem s�relim Vaktin ge�er demedim mi
G�z�m�ze kara toprak Harami olmu� g�zlerin
Dolmadan bir dem s�relim Beller keser demedim mi
Karaco�lan

T�RK�: Hece �l��s�n�n t�rl� kal�plar�yla s�ylenen ezgili, anonim �iirlerdir. Bazen de kime ait oldu�u bilinen �iirler, t�rk� formlar�yla s�ylenir. T�rk�lerde genellikle iki b�l�m bulunur. Birincisi, �iirin iskeletini olu�turan “as�l b�l�m” ; ikincisi “kavu�tak”t�r. Kavu�taklar, as�l b�l�mlerin aras�na gelerek onlar� birbirine ba�lar.

��IK EDEB�YATI NAZIM T�RLER�

���k edebiayt� naz�m t�rleri genellikle ko�ma ve sem�i bi�imiyle yaz�l�r. Bu t�rler ko�ma ve sem�ilerden konular� bak�m�ndan ayr�l�r.

G�ZELLEME: Do�a g�zelliklerini anlatmak ya da kad�n, at gibi sevilen varl�klar� �vmek i�in yaz�lan �iirlerdir.

Dinleyin a�alar medhin eyleyim Yoku�a yukar� kekli seki�li
Elma yanakl�m�n kara ka�l�m�n �ni�e a�a�� tav�an b�k��l�
O g�l y�zlerine kurban olay�m D��man�n g�r�nce �ahin bak��l�
Dal gerdanl�m�n da s�rma sa�l�m�n Ku�uya benziyor boynu k�rat�n
Noksani K�ro�lu

TA�LAMA: Bir kimseyi yermek ya da toplumun bozuk y�nlerini ele�tirmek amac�yla yaz�lan �iirlerdir.

Ormanda b�y�yen adam azg�n�
�ar��da pazarda insan be�enmez
Medres ka�k�n� softa bozgunu
Selam vermek i�in kesan be�enmez
Kazak Abdal

KO�AKLAMA: Co�kun ve yi�it�e bir �slupla sava� ve d�v��leri anlatan �iirlerdir.

K�ro�luyum medhim merde ye�ine
Ko� yi�it de�i�mez cengi d���ne
Sere serpe gider d��man �n�ne
�l�m� kar��lar meydan i�inde

A�IT: Bir kimsenin �l�m� �zerine duyulan ac�lar� anlatmak amac�yla s�ylenen �iirlerdir (Anonim halk �iiri �r�n� olan a��tlar da vard�r).

Civan da can�na b�yle k�yar m�
Hasta ba��n ta� yast��a koyar m�
Ergen k�za beyaz bezler uyar m�
Al giy all� balam �allar�n hani
H�fzi

MUAMMA: Kapal� bir bi�imde anlat�lan bir olay�n ya da bilginin okuyucu taraf�ndan anla��lmas�n�, bunlarla ilgili sorular�n cevapland�r�lmas�n� isteyen bir t�r manzum bilmecedir.
NAS�HAT: Bir �ey ��retmek,bir d���ncenin yay�lmas�na �al��mak gibi ama�larla s�ylenen didaktik �iirlerdir.

NOT: “Destan, ilahi, nefes ve deme”, hem birer naz�m bi�imi, hem de t�r olarak de�erlendirilir.

HALK �A�RLER�N�N GRUPLANDIRILMASI
Halk �airleri, halk �iirinin yerle�mi� kurallar�na ba�l� kalmakla birlikte, t�rl� k�lt�rel nedenlerle dil, anlat�m, �l�� kullan�m� bak�m�ndan farkl� y�neli�ler i�ine girebilmektedirler. Ayr�ca ya�ad�klar� �evre de onlar�n sanat anlay��lar�n� farkl�la�t�ran bir etmen olarak kar��m�z� ��kmaktad�r. Halk �airlerini, i�te bu gibi noktalar� dikkate alarak ��yle ay�r�yoruz:
1. G��EBE(GEZG�N) �A�RLER
Bir yere ba�l� kalmadan gezerler. Genellikle e�itim g�rmedikleri i�in, Divan Edebiyat�’ndan etkilenmezler. Dilleri sadedir. Hece �l��s�ne ba�l�d�rlar. Geleneksel �iir anlay���n� s�rd�r�rler.
2. YEN��ER� �A�RLER
Osmanl�lar zaman�nda askerlik, hayat boyu s�ren bir meslekti. Orduda g�rev aras�nda �airler yeti�mi�tir. Bunlar, kat�ld�klar� sava�larla ilgili yi�itlik �iirleriyle dikkati �ekerler. Dil, anlat�m, �l�� bak�m�ndan, g��ebe �airler gibi geleneksel �iir anlay���na ba�l�d�rlar.
3. K�YL� �A�RLER
Hayatlar� k�ylerde, kasabalarda ge�er. B�y�k kentlerle ilgileri olmad��� i�in, kent k�lt�r�nden, Divan Edebiyat�’ndan etkilenmeden, halk �iiri geleneklerine ba�l� kalm��lard�r.
4.KENTL� �A�RLER
Genellikle Divan Edebiyat�’n�n etkisinde kal�rlar. Hem Halk, hem de Divan Edebiyat� tarz�nda �iirler s�ylerler. Dillerinde Arap�a ve Fars�a s�zc�klerin oran� y�ksektir. Hece �l��s�yle birlikte aruza da yer verirler.
5. TASAVVUF (TEKKE ) �A�RLER�
Tekkelerde yeti�tikleri, din ve tasavvuf konusunda e�itim g�rd�kleri i�in, dilleri, g��ebe, yeni�eri ve k�yl� �airlere g�re bazen daha a��rd�r. Zaman zaman Divan Edebiyat�’n�n dil, anlat�m, bi�im, �l�� �zelliklerini ta��yan �iirler s�ylerler. �rne�in Yunus Emre bile, aruz �l��s� ve mesnevi d�zeniyle Risalet�’n-Nushiyye adl� bir eser vermi�tir.
HALK �YK�LER�
Halk �yk�leri, destanlar�n zamanla bi�im ve �z de�i�imine u�ramalar� sonunda ortaya ��km�� s�zl� eserlerdir. Anonimdir. Ba�l�ca t�rleri �unlard�r:
1. DESTAN �YK�LER
Destanlardaki ola�an�st�l�k gibi baz� �zellikleri koruyan halk �yk�leridir XIII.-XIV.y�zy�lda Do�u Anadolu’da ortaya ��kan Dede Korkut �yk�leri ile K�ro�lu �yk�s�, bu t�r�n tan�nm�� �rnekleridir.
2. A�K �YK�LER�
�ki sevgilinin a�k�n�, bunlar�n kavu�mas�n� �nleyen engellerle m�cadelesini anlatan �yk�ler olup en tan�nm��lar� Kerem ile Asl�, Emrah ile Selvi, Asuman ile Zeycan ,A��k Garip.v.b.’dir.
3. D�N� �YK�LER
�slamiyet’in yay�lmas�na katk�lar� olan ki�ilerin hayatlar�n� ve m�cadelelerini temel alan �yk�lerdir .Hz. Ali’nin sava�lar�n� anlatan Kan Kalesi Cengi, Hayber Kalesi Cengi; Anadolu’da �slamiyet’in yay�lmas� i�in m�cadele eden komutanlar�n sava�lar�n� anlatan Battal Gazi �yk�s�, Dni�ment Gazi �yk�s� gibi s�zl�, anonim eserler, bu t�r�n �rnekleri aras�nda yer al�r.


TEKKE EDEB�YATI NAZIM T�RLER�

Din ve tasavvufla ilgili kavrami duygu, d���nce, ilke ve kurallar� halka yaymak amac�yla bir tarikata ba�l� �airlerce yaz�lan �iirlerdir.

�LAH�: Din ve tasavvuf konular�n�n i�lendi�i �iirlere “ilahi” denir. Tanr�y� �vmek, ona yalvarmak i�in yaz�lan �iirlerdir. �zel bir ezgiyle okunur. Ko�ma gibi uyaklanan ilahilerde 4-4 durakl� 8’li �l�� kullan�l�r.
Cennet cennet dedikleri
Birka� k��kle birka� huri
�steyene ver sen an�
Bana seni gerek seni
Yunus Emre

NEFES: Bekta�i �airlerinin yazd�klar� tasavvufi �iirlere denir. Nefeslerde genellikle Hz. Muhammet ve Hz. Ali i�in de �vg�ler bulunur.

Pir Sultan Abdal ��h�m�z
Hakk’a ula��r yolumuz
On iki imam katar�m�z
Uyamazs�n demedim mi

Aleviler, bu t�rde yaz�lm�� olan �iirlere “DEME” ad�n� verirler.
�lahi, nefes ve demeler, bestelenerek s�ylenir.

�ATH�Y�T-I SOF�Y�NE: �nan�lardan alayl� bir dille s�z eder gibi yaz�lan �iirlerdir. G�r�n��te sa�ma san�lan bu s�zlerin, yorumland���nda tasavvufla ilgili t�rl� kavramlara de�indi�i anla��l�r. Bu t�r �iirlere genellikle Bekta�i �airlerinde rastlan�r. Medrese hocalar�na g�re bu �athiyeler k�f�r say�l�r.

Y�celerden y�ce g�rd�m
Erbabs�n sen koca Tanr�
�lem okur kel�m ile
Sen okursun hece Tanr�
Asi kullar yaratm��s�n
Vars�n ��yle dursun dey�
Anlar� koymu� orada
Sen ��km��s�n uca Tanr�

Kaygusuz Abdal yaradan
Gel i�eg�r �u c�r’adan
Kald�r perdeyi aradan
Gezelim bilece Tanr�

NOT: Manzum olmayan Anonim Halk Edebiyat� �r�nleri de vard�r. Bunlar� masallar, halk �yk�leri (Kerem ile Asl�, Arzu ile Kamber, Battal Gazi, Hz. Ali Cenkleri.........), bilmeceler, atas�zleri, deyimler, Karag�z ve ortaoyunlar� �eklinde s�ralayabiliriz.


HALK EDEB�YATININ �NEML� �A�RLER�

YUNUS EMRE: (13.yy) Tasavvuf d���ncesini benimseyen �air Tanr� a�k�n� ve insan sevgisini dile getirmi�tir.

Tekke edebiayt�n�n en lirik �airidir. Halk�n konu�tu�u T�rk�eyi bir edebiyat dili haline getirmi�tir. Yal�n ve i�ten bir s�yleyi�i vard�r. Zaman zaman aruz �l��s�yle ve divan edebiyat� anlay���yla da �iirler yazm��t�r.

T�m insanlar�n e�it ve karde� oldu�una inanm��; dil, din, �rk ayr�m� yap�lmas�na kar�� ��km��t�r. T�rk�e divan sahibi ilk �airdir. Ayr�ca Risalet�’n-Nushiyye adl� ��retici bir mesnevisi vard�r.

HACI BAYRAM VEL� : XIV.y�zy�l ikinci yar�s�yla XV. Y�zy�l�n ilk yar�s�nda ya�am�� bir tasavvuf �airidir. Bayramiyye tarikat�n� kurmu�tur. Yunus Emre etkisinde sade bir dil ve lirik bir anlat�mla dile getirdi�i �iirlerinden yaln�zca birka� tanesi bilinmektedir.


KAYGUSUZ ABDAL: (16.yy) Softa g�r��le alay eden �zg�r d���nceli bir Bekta�i �airidir. Hem heceyle hem de aruzla yaz�lm�� �iirleri vard�r.

P�R SULTAN ABDAL: (16.yy) Alevi-Bekta�i �iir gelene�inin en �nl� �airidir. Dinsel inan�lar�n etkili oldu�u bir ayaklanman�n �nderli�ini yapm��, as�larak �ld�r�lm��t�r. �iirini bir ara� olarak kullanmas�na ra�men kuru bir ��reticili�e d��memi�, �iirini duygu y�n�nden de beslemi�tir.

K�RO�LU: (16.yy) �o�unlukla ko�aklama t�r�nde �rnekler vermi� co�kulu �iirler s�ylemi�tir. Bolu Beyi’yle olan m�cadelesi efsanele�en �air, halk�n g�nl�nde yerini alm��t�r.
KARACAO�LAN: (17.yy) Din d��� konularda yazm��, ya�ama sevinci, insan ve do�a sevgisini dile getirmi�tir. ���k edebiyat�n�n duygu y�n�nden en zengin ve g��l� �airidir.. Hayat� hakk�nda kesin bilgilere sahip olmad���m�z Karacao�lan’�n XVI ya da XVII . y�zy�lda G�neydo�u Anadolu b�lgesinde ya�ay�p dola�t��� san�lmaktad�r. �air Toroslar’da, T�rkmen boylar� aras�nda yeti�mi�; g��ebe bir �air olarak Anadolu i�inde ve d���nda gezmi�tir. Geleneksel �iirin dil, anlat�m, �l�� anlay���ndan ayr�lmadan a�k, do�a, �l�m, ayr�l�k gibi temalar� i�lemi�tir;�zellikle ko�ma ve semai bi�imlerinde b�y�k ba�ar� kazanm��t�r.

GEVHER�: (17.yy) Aruz �l��s�n� de s�k�a kullanan K�r�ml� bir halk ozan�d�r.

DERTL�: (19.yy) Toplumsal yergi i�erikli, softal���, yobazl��� ele�tiren �iirleriyle tan�nan Bolu’lu bir halk ozan�d�r.

DADALO�LU: (19.yy) �ukurova y�resinde yeti�en halk �airlerindendir. T�rkmen boylar�n�n yerle�ik hayata ge�irilmesi i�in 1865’te y�reye yollanan F�rka-i �slahiye adl� Osmanl� ordusuyla T�rkmenler aras�ndaki �at��malara kat�lm��, bu olaylar� yi�it�e bir eda ile ko�aklamalar�na yans�tm��t�r. Ayr�ca a�k ve do�adan s�z eden �iirleri de ba�ar�l�d�r. �iirlerini temiz bir halk diliyle ve hece �l��s� ile yazm��t�r.


��IK VEYSEL: XX. y�zy�l halk �airidir. �ark��la’da do�up b�y�m��, Cumhuriyetin onuncu y�l�nda Ankara’ya gelerek �iirlerini okumu�, bundan sonra �n� yay�lmaya ba�lam��t�r. �ocuklu�unda ge�irdi�i �i�ek hastal���yla g�z�n� kaybeden �air; genellikle gezgin bir hayat s�rm�� ; kent kent dola�arak a�ktan, do�adan , karde�likten, birlikten, bar�� i�inde ya�amaktan ve insan� insan yapan erdemlerden bahseden �iirlerini saz e�li�inde s�ylemi�; bu i�eri�in halka yak�n d��mesi , ona kitlesel bir sevginin do�mas�na yol a�m��t�r. Tasavvuf felsefesinin kazand�rd��� ho�g�r� anlay���, �iirinin temellerinden biridir. �iirlerini Deyi�ler, Saz�mdan Sesler adl� iki kitapta toplam��t�r. Son olarak t�m �iirlerini , �mit Ya�ar O�uzcan taraf�ndan Dostlar Beni Hat�rlas�n ad�yla yay�mlanm��t�r.



BATI ETK�S�NDE T�RK EDEB�YATI
1850 y�llar�ndan g�n�m�ze kadar s�rer. Amac�, metod bak�m�ndan Bat�l�, �z ve ruh bak�m�ndan milli bir edebiyat yaratmakt�r. T�rk toplumundaki esasl� de�i�meleri , fikir ve yenilik hareketlerini yans�t�r. �� d�neme ayr�l�r. :
1.Tanzimat Edebiyat� :1860’ta terc�man-� ahval gazetesinin yay�mlanmas�yla ba�lar, 1896’ya kadar s�rer. Sars�nt�lar ge�iren Osmanl� �mp.u durumunu kurtarmak i�in, ordudan ba�layarak �slahat ve devrim hareketlerine giri�iyordu . 3. Selim , 2. Mahmut , Abd�lmecit d�nemleri b�yle ge�mi�tir.
Bu ortamda Bat�c� ve yenilik�i olan �air ve yazarlar, sanatlar�n� toplum i�in kulland�lar. Frans�z k�lt�r�yle k�lt�r�yle yeti�mi� ,romantik ve �lk�c�yd�ler. Divan �iirini y�kmaya �al��t�lar. �ok y�nl�yd�ler: �air,romanc�,tiyatro yazar�...vb. Sanattan �ok,fikir ve �lk� pe�indedirler; zulme,haks�zl��a kar�� sava� a�arlar. Vatan ,millet,h�rriyet,adalet,me�rutiyet kavramlar�n� heyecanla savunurlar. Daha geni� kitlelere seslenebilmek i�in ,dilde sadelik yanl�s�d�rlar. Hemen hepsi politikac� ve m�cadele adam�d�rlar. Tanzimat ikinci d�neminde realizimin etkisi g�r�l�r. �iirde konu birli�ini sa�lad�lar. Aruzla yazd�lar. D�zyaz� dilini �iire uygulad�lar. Roman,hikaye,makale gibi t�rler,edebiyat�m�za bu d�nemde girdi. �lk tanzimat��lar ,Divan �iirinin naz�m bi�imlerini kulland�lar.
TANZ�MAT D�NEM� SANAT�ILARI:


��NAS� (1826-1871): 1860’TA Terc�man-� Ahval gazetesini ��kararak yeni bir edebiyat�n �nderi olan �inasi, orta yetenekte bir �air olarak kabul edilir. Toplum i�in sanat anlay���n� benimseyen sanat��, dilin s�s ve �zentiden kurtulup sadele�mesi i�in �al��m��t�r. Bas�lan ilk tiyatro eserini yazan sanat��, ayn� zamanda edebiyat�m�zda hak, adalet, e�itlik, �zg�rl�k gibi kavramlar� kullanan ilk ki�idir. Edebiyat�m�zda ak�lc�l���n ilk �nderi say�lan �inasi, noktalama i�aretlerini edebiyat�m�za kazand�ran bir sanat��d�r.

Eserleri:
�air Evlenmesi (tiyatro), Terc�me-i Manzume (�eviri �iirler), M�ntehabat-� E�ar (�iir), Durub-� Emsal-i Osmaniye (atas�zleri).

NAMIK KEMAL (1840-1888): �lk �iirlerini Divan �iirinin etkisiyle yazan sanat�� �inasi’yle tan��t�ktan sonra edebiyat�n Bat�l�la�mas� gerekti�ine inan�r ve sonuna kadar da bu d���nceyi savunur. Daha �ok hak, adalet, vatan, ahlk gibi temalar� i�ler. ��erik olarak tamamen yeni olan �iirlerinde bi�imsel olarak Divan edebiyat�na ba�l�l�k g�r�l�r. Hece �l��s�yle denemeler yapmas�na ra�men aruzu kullanm��t�r. Tiyatroyu faydal� bir e�lence olarak kabul eden sanat��, bu t�rde romantik dramlar�n etkisindedir. Tiyatro eserlerinde teknik y�nden yetersiz olan sanat�� kimi kez g�nl�k konu�ma dilini kullan�r, kimi kez de s�sl� bir anlat�ma ba�vurur. Romanlar�nda Bat�l� tekni�e uyma �abas�ndad�r. Ancak tekni�i sa�lam de�ildir. Kahramanlar� romantizmin etkisiyle iyiler ve k�t�ler olmak �zere ayr�lm��t�r. Konu�ma yerlerinde dil nispeten yal�nken, betimlemelerde “sanatk�rane”dir. Ayn� zamanda gazeteci olan Nam�k Kemal m�cadeleci bir ki�ili�e sahiptir.

Eserleri:
Romanlar�: �ntibah, Cezmi
Oyunlar�: Vatan yahut Silistre, Zavall� �ocuk, Akif Bey, G�lnihal, Celalettin Harzem�ah, Karabela
Ele�tirileri: Tahrib-i Har�b�t. Takip

Z�YA PA�A (1825-1880): �iirleri i�erik ve bi�im a��s�ndan Divan edebiyat�n�n �zelliklerine uygunluk g�sterir. Ancak hak, adalet, kanun gibi kavramlar� o da kullanm��t�r. Bat�l�la�mada �iirlerinden �ok d���nceleriyle �nem ta��r. Hece �l��s�yle de denemeler yapm��t�r. En �nl� eseri “Terkib-i Bent”idir.

“Har�b�t” adl� Divan �iiri antolojisinin �ns�z�ndeki d���nceleri nedeniyle Nam�k Kemal’in ele�tirilerine hedef olmu�tur.

AHMET M�THAT (1844-1912): Bat�l� roman ve hikaye tekni�iyle T�rk halk hikayelerini uzla�t�rmaya �al��an sanat�� halka seslenmeyi ve eserlerinde halk� e�itmeyi ama�lam��t�r. Bu nedenle s�k s�k olaylar�n ak���n� keserek okuyucuya seslenmi�tir. Teknik bir kayg� g�tmeyen sanat��, d�nemin en �ok okunan yazar�d�r. Halka okuma al��kanl��� kazand�rma konusundaki ba�ar�s� herkes�e kabul edilir. Genel olarak romantizmin etkisindeki sanat�� hemen her t�rde eser vermi�tir. Halka seslenmeyi ama�lad��� i�in de nispeten daha sade ve yal�n bir dil kullanm��t�r.

K�rktan fazla roman�, pek �ok �yk�s� ve tiyatro eseri olan sanat��n�n �nemli eserleri �unlard�r:

Romanlar�: Hasan Mellah, H�seyin Fellah, Felatun Bey’le Rak�m Efendi, Yery�z�nde Bir Melek, Hen�z On Yedi Ya��nda.....
�yk�leri: Yeni�eriler, Letaif-i Rivay�t (seri hikayeler).....
Oyunlar�: �erkez �zdenler, �engi....

AHMET VEF�K PA�A : Milliyet�ilik ve T�rk��l�k ak�mlar�n�n ilk b�y�k temsilicisidir. Moliere komedilerinden yapt��� 16 �eviri ve uyarlamayla, T�rk tiyatrosuna �nemli hizmetler etti.
Eserleri: Leh�e-i Osmani, �ecere-i T�rk, Moliere’den Zor Nikah, Meraki, Azarya, Zoraki Takip.

RECA�ZADE MAHMUT EKREM (1847-1914): “G�zel olan her �ey �iirin konusu olabilir” ve “�iir ahlakla hizmet etmek zorunda de�ildir” d���ncesinde olan sanat�� daha �ok a�k ve do�a konular�n� i�ler. �iirlerinde romantizmin etkisinde olan Ekrem, yanl�� bat�l�la�may� ele ald��� “Araba Sevdas�” adl� roman�nda realist bir tutum izlemeye �al���r. Sanat��n�n eski edebiyat taraftarlar�yla olan tart��malar� �nl�d�r. Servet-i F�nuncular� bir araya toplayarak Servet-i F�nun hareketine �nderlik etmi�tir. Sanat i�in sanat anlay���na ba�l� olan sanat��n�n dili yabanc� s�zc�k ve tamlamalarla doludur.

Eserleri:
�iirleri: Nijat Ekrem, Na�me-i Seher, Yadig�r-� �ebab,Zemzeme (I, II, III)
Oyunlar�: �ok Bilen �ok Yan�l�r, Vuslat, Afife Anjelik
Hikayeleri: Muhsin Bey, �ems�
Roman: Araba Sevdas�

ABD�LHAK HAM�T TARHAN (1892-1937): Edebiyat�m�zda “�air-i azam” olarak adland�r�lan sanat�� eskiyi y�kan ihtilalci ki�ili�iyle tan�nm��t�r. Sanat i�in sanat g�r���nde olan Hamit, romantizmin etksindedir ve en �ok �l�m konusunu i�ler.

Oyunlar�nda tekni�e �nem vermeyen sanat��, bunlar� okumak i�in yazd���n� s�yler. Bunlar�n bir k�sm� manzum, bir k�sm� d�zyaz�d�r. Tiyatroda konunun yabanc� toplumlardan al�nmas� gerekti�ini savunur.

Edebiyat�m�zda “tezatlar �airi” olarak da an�lan sanat��n�n �nemli eserleri �unlard�r:
�iirleri: Sahrai Belde veya Divaneliklerim, Makber, �l�, Hacle, Garam, Validem, �lham� Vatan.....
Oyunlar�: Macera-y� A�k, Sabr � Sebat, ��li K�z, Duhter-i Hindu, Tar�k, Zeynep, Finten, �lhan, Turhan, Hakan (Ayr�ca hece �l��s�yle ve manzum olarak yazd��� iki oyunu da vard�r: Nesteren ve Liberte)

SAM�PA�AZADE SEZA� (1860-1936): Ger�ek�i bir yakla��mla yazd��� “Serg�ze�t” adl� roman�yla tan�n�r.

�yk�lerini “K���k �eyler” adl� kitapta toplam��t�r.

NAB�ZADE NAZIM (1862-1893): Realist-nat�ralist bir anlay��� benimseyen sanat��n�n iki �nem�i roman� “Kara Bibik” ve “Zehra”d�r.

SERVET-� F�NUN EDEB�YATI (EDEB�YAT-I CED�DE) (1896-1901)

Servet-i F�nun veya Edebiyat-� Cedide devri, T�rk edebiyat�nda 1860’tan beri devam eden Do�u-Bat� m�cadelesinin kesin sonucunu (Bat� edebiyat�n�n lehine) belirleyen a�amad�r. Ger�ekten yo�un ve dinamik �al��malarla ge�en bu k�sa d�nem sonunda T�rk edebiyat�, gerek anlay��, gerek i�erik, gerekse teknik bak�mdan tamam�yla Bat�l� bir nitelik kazanm��t�r.

Bu d�neme Servet-i F�nun ad�n�n verilmesi bu edebi hareketin Servet-i F�nun dergisinde ger�ekle�mesindendir.Ad�ndan da anla��laca�� gibi �nceleri “fen” konular�n� ele alan bu derginin yaz� i�leri m�d�rl���ne Tevfik Fikret’in getirilmesiyle dergi, b�t�n�yle bir edebiyat dergisi haline gelir (7 �ubat 1896).

Divan edebiyat�na kar�� kurulmas�na �al���lan Avrupai T�rk edebiayt�n� ifade i�in kullan�lan “Edebiyat-� Cedide” (yenilik�i edebiyat��lar�) teriminin bu harekete ad olmas� ise, hareketin bu terimi b�t�m�yle benimseyip, kendi hakk�nda da s�k�a kullanmas�ndand�r.

Bu hareketin 1901 y�l�nda, H�seyin Cahit Yal��n’�n Frans�zcadan �evirdi�i “Edebiyat ve Hukuk” adl� makalesinin II:Abd�lhamit y�netimince k��k�rt�c� bulunarak, derginin kapat�lmas�yla son buldu�u kabul edilir.

GENEL �ZELL�KLERi

1) “Sanat i�in sanat” ilkesine be�l�d�rlar.
2) C�mlenin dize ya da beyitte tamamlanmas� kural�n� y�km��lar ve c�mleyi �zg�rl���ne kavu�turmu�lard�r. Beyitin c�mle �zerindeki egemenli�ine son verirler. C�mle istedi�i yerde bitebilir.
3) Servet-i F�nuncular aruz �l��s�n� kullan�rlar. Ancak aruzun dizeler �zerindeki egemenli�ini de y�karak, bir �iirde birden �ok kal�ba yer vermi�lerdir.
4) Onlar “her �ey �iirin konusu olabilir” g�r���n� benimsemi�ler; fakat d�nemin siayasal bask�lar� nedeniyle a�k, do�a, aile hayat� ve g�ndelikya�am�n basit konular�na e�ilmi�lerdir.
5) �iirde ilk defa bu d�nemde konu b�t�nl��� sa�lanm��t�r.
6) “Sanatk�r�ne �slup” ve yeni bir “vokab�ler” (s�zvarl���) yaratma kayg�s�yla olduk�a a��r bir dil kullanm��lard�r.
7) “Kafiye kulak i�indir” g�r���n� benimserler.
8) �iirde �� de�i�ik bi�i kullanm��lard�r.
a) Bat�’dan ald�klar� “sone” ve “terza-rima”
b) Divan edebiyat�ndan al�p, t�rl� de�i�ikliklerle kulland�klar� m�stezat (serbest m�stezat)
c) B�t�n�yle kendi yartt�klar� bi�imler

9) �iirde oldu�u gibi romanda da (devrin siyasal bask�lar� nedeniyle) sosyal konulardan uzak dururlar.
10) Romanda, romantizmin kimi izleri bulunmakla birlikte genel olarak realizme ba�l�d�rlar.
11) Romanda da dil a��r, �slup sanatk�r�nedir.
12) Roman tekni�i sa�lamd�r.
13) Yazarlar daha �ok ya�ad�klar� ortam� anlatma yoluna gittikleri i�in konular, �stanbul’un �e�itli kesimlerinden al�nmal�d�r.
14) Betimlemeler g�zleme dayal�d�r ve nesneldir.
15) Bu d�nem sanat��lar�, devrin siyasal bask�lar� nedeniyle gazetecilik, tiyatro gibi alanlara pek fazla e�ilmemi�lerdir.

SERVET-� F�NUN D�NEM�N�N �NEML� SANAT�ILARI

TEVF�K F�KRET (1867-1915): �airin, Bat�l� sanat anlay���n� benimsemesindeki en �nemli neden lisede edebiyat ��retmeni olan Recaizade Mahmut Ekrem’den etkilenmesidir.

Sanat ya�am� iki ayr� d�nem i�erisinde incelenebilir. Birinci d�nem Servet-i F�nun hareketinin i�inde bulundu�u d�nemdir. Bu d�nemde “sanat sanat i�indir” anlay���yla �r�nler vermesine kar��n, yine de toplumsal konular�n s�n�r�n� (d�nemin siyasal yap�s�na ra�men) zorlam��t�r.

�kinci d�nemde ise (1901’den sonra) toplumsal konulara y�nelmi�, “toplum i�in sanat” anlay���yla �r�nler vermi�tir.

T�rk edebiyat�n�n Bat�l�la�mas�nda en b�y�k pay Tevfik Fikret’indir. �iirleri hem bi�im hem de i�erik olarak yenidir. Parnasizmden etkilendi�ia��k�a g�r�l�r. M�stezad�, serbest m�stezat yapan, nazm� d�zyaz�ya yakla�t�ran, beyitin, aruzun egemenli�ine son veren hep Fikret’tir.

En b�y�k �zlemi, Osmanl� �mparatorlu�u’nun �a�da� medeniyet d�zeyine y�kselmesidir. Bunu da Bat�’dakifen ve teknolojinin �lkeye kazand�r�lmas�yla ger�ekle�ece�ine inan�r. Ona g�re en �enmli varl�k insand�r. Onlar�n �zg�rl�klerini ve haklar�n� savunur. Dinlerin, sava�lara kaynakl�k etmesi nedeniyle dinleri bu y�n�yle ele�tirir. �lkenin gelece�ini gen�likte g�r�r, onlara ve �ocuklara b�y�k bir sevgi ve i�tenlikle y�nelir. �ocuklar i�in ilk kez �iirler yazan sanat��d�r.

Ayr�ca �air, aruz �l��s�n� T�rk�eye ba�ar�yla uygulayan �� b�y�k sanat��dan biridir (Di�er �airler Yahya Kemal ve Mehmet Akif’tir)

Eserleri:

Rubab-� �ikeste, Haluk’un Defteri; �ermin (�ocuklar i�in hece �l��s�yle yazd��� �iirler).

HAL�T Z�YA UA�KLIG�L (1866-1945): Gerek sa�lam roman tekni�inin �nc�l���, gerekse realizmin ilk olgun �r�nler vermesi bak�m�ndan T�rk edebiyat�na roman ve hiakye alan�nda b�y�k katk�s� olan sanat��d�r. Anlat�m�n�n s�z oyunlar�yla y�kl�, dilinin olduk�a a��r olmas�na ra�men yazar, ilgin� tipler bulmakta, ba�ar�l� ruhsal ��z�mlemeler yapmakta ve nesnel ki�i, �evre betimlemelerinde olduk�a ustad�r. Konular�n� �stanbul’un �e�itli kesimlerinden se�er, ancak sosyal sorunlar� ele almak gibi bir amac� yoktur. G�zleme �ok �nem verir. Romanlar�n�n konular�n� genellikle ayd� tabakan�n hayat�ndan alan Halit Ziya, hikayelerinin �nemli bir k�sm�nda halk tabakas�n�n insanlar�n�, onlar�n ya�ay��, adet ve inan�lar�n� anlatm��t�r.

Eserleri:

Romanlar�: Nemide, Bir �l�n�n Defteri, Ferdi ve ��rek�s�, Mai ve Siyah, A�k-� Memnu, K�r�k Hayatlar
�yk�leri: Bir Yaz�n Tarihi, Solgun Demet, Hepsinden Ac�, A�ka Dair, Kad�n Pen�esi, �zmir Hikayeleri.....
Oyunlar�: K�bus, F�ruzan (adapte), Fare (adapte)
An�lar�: K�rk Y�l, Saray ve �tesi, Bir Ac� Hikaye
Sanat ve Edebiyat
�zerine Yazd�klar�: Sanata Dair

CENAP �AHABETT�N (1870-1934): T�p ��renimi i�in gitti�i Fransa’da edebiyatla ilgilenmi�ve sembolizmden etkilenmi�tir.Ancak sembolizmi kavramakta yetersiz kalm��, �iirlerinde bol bol istiare kullanm�� ve ses uyumuna dikkat etmi�tir. A��r bir dil ve s�sl� anlat�m en belirgin �zellikleridir.�iirlerinde aruzun birden fazla kal�b�na, genellikle de kar���k kal�plar�na yer vermi�tir. Kurtulu� Sava��’na kar�� ��kan �ari Milli Edebiyat’la ba�layan dilde sadele�me �abalar�na kar�� ��kar. A�k ve do�a en �ok i�ledi�i konulard�r.

Eserleri:
Gezi: Hac Yolunda, Suriye Mektuplar�, Avrupa Mektuplar�
Makale ve Denemeleri: Evrak-� Eyy�m, Nesr-i Harb, Nesr-i Sulh, Tiryaki S�zleri
Oyun: K�rebe, Yalan

MEHMET RAUF (1875-1931): Yap�tlar�nda ruhsal ��z�mlemelerde yo�unla�an sanat�� sosyal �evreyle ilgilenmez. �l ba�ar�l� psikolojik roman kabul edilen “Eyl�l” ile tan�nm��t�r.

Eserleri:
Eyl�l, Ferda-y� Garam, Gen� K�z Kalbi.....
Pen�e (tiyatro)
Ayr�ca bir �ok hikayesi de vard�r.

SERVET-� F�NUN D�NEM�N�N D��ER SANAT�ILARI:
�iir: H�seyin Siyret, H�seyin Suad, Ali Ekrem, S�leyman Nazif, S�leyman Nesib, Faik Ali, Celal Sahir
Hikaye ve Roman: H�seyin Cahit, Ahmet Hikmet
Ele�tiri: Ahmet �uayb.


SERVET-� F�NUN EDEB�YATI DI�INDA KALANLAR (BA�IMSIZ SANAT�ILAR)

MEHEMT EM�N YURDAKUL (1869-1944): Servet-i F�nun �iirinde yaln�z naz�m �ekillerini ve halk �iirinden de yaln�z �l��y� (hece) alan ve dili T�rk�ele�tirmek iddias�yla yapay bir dil yaratan Mehmet Emin, T�rk edebiyat�nda “Milliyet�ilik” ak�m�n�n ilk temsilcisi say�l�r.�iirlerinin tamam�nda sosyal sorunlara e�ilen �airde, bu nedenle didaktizm lirizme a��r basar.

Hece say�s� bak�m�ndan uzun olan �l��leri kullanan �air, s�yleyi�te nesre yakla�m��t�r.

Servet-i F�nun, �ocuk Bah�esi, T�rk Yurdu dergilerinde yay�mlanan �iirleri, “T�rk�e �iirler”, “T�rk Sesi”, “Ey T�rk Uyan” gibi kitaplarda toplanm��t�r.

MEHMET AK�F ERSOY (1873-1936): “�mmet�i” bir �air olarak tan�nan Mehmet Akif ayn� zamanda “halk��” ve “milliyet�i” ki�ili�iyle tamamen toplumcu bir �air olarak ��kar kar��m�za. T�rk �iirine ger�ek realizmin Akif ile girmi� oldu�undan ��phe edilemez. Onun kuvvetli g�zlemcili�ine b�y�k bir tasvir ev hikaye etme kabiliyetini ve konu�ma dilinin bitin canl�l���n� ta��yan bir �slubu da eklemek gerekir. Ancak Akif’in dili bir b�t�n de�ildir. Tasvirlerinin d���nda kalan bir�ok �iirinde dil, konu�ma dilinden ayr�l�r, Osmanl�can�n s�n�rlar� i�ine girer.

�l�� olarak sadece “aruz”u kullanan �air hece �l��s�n� hi� kullanmad�. Naz�m �ekilleri konusunda ise Divan nazm�n�n �ekillerini tercih eder ve bunlar aras�nda en �ok mesnevi �ekl
yha pek okunmuyoo ama ok teekkr
yardmc olamadm iin sgnm yha nie ble olm annamdm...
olsun yha sorun diil hem yardmc oldun merak etme ben halletim
ok saol herey iin bulman bile benm iin nemliydi tekrardan saol
Referans Adresler